KTO JEST KIM:

KRZYSZTOF BARANOWSKI

5.

Ramka_05_Pogoria_ill_2 1979/80 – budowa barkentyny Pogoria[1] dla Bractwa Żelaznej Szekli.

Pogoria powstała na zamówienie Telewizji Polskiej (oficjalnie: Komitet Do Spraw Radia i Tele­wi­zji) dla Bractwa Żelaznej Szekli. Zamówienie na budowę podpisał ówczesny prezes TVP i jed­no­cześnie komandor BŻSz, Maciej Szczepański. Przez wiele lat na żaglach rejowych Pogorii widniały znaki przypominające krzyże: były to cztery skrzyżowane szekle – symbol Bractwa. Dziś znak ten widoczny jest jedynie na dziobie barkentyny.

Pogoria to pierwszy żaglowiec zaprojektowany przez inż. Zygmunta Chorenia[2] i jego zespół – jej budowa była próbą generalną przed realizacją zamówienia Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni: nowoczesnego żaglowca pełnorejowego[3].

Pogoria powstała dzięki Krzysztofowi Baranowskiemu. Był człowiekiem, który kochał żeglować. Szczepański, z którym szczerze mówiąc miałem niewiele wspólnych kontaktów, popierał tę ideę, ale to było dzieło Baranowskiego. Przekonał go, że jest mu potrzebny żaglowiec. I chwała im obu za to. [...] Baranowski jechał do Finlandii zamawiać żaglowiec dla telewizji, spotkaliśmy się w kawiarni, mówię mu: Krzysztof, po co masz tam zamawiać, kiedy my tutaj własnymi siłami w Gdańsku zrobimy? Szybko udało się nam znaleźć wspólny język. Trzeba było jednak przekonać stocznię. Przekonaliśmy wspólnie, że trzeba zrobić próbę przed Darem Młodzieży, przetrzeć szlak, zbudować Pogorię. I to było łamanie ludzkich, a nie politycznych, barier. Było żeglarskie lobby, które cieszyło się, że będziemy mieli nasz, polski żaglowiec i dlatego się udało.[4]

Trzymasztowa Pogoria ma ożaglowanie barkentyny: z pięcioma rejami na maszcie pierwszym (fok­maszt), żaglem gaflowym na maszcie środkowym (grotmaszt) i – obecnie – żaglem bermudz­kim na maszcie trzecim (bezanmaszt); oryginalnie bezanmaszt miał ożaglowanie gaflowe.

Nazwa „Pogoria” pochodzi od nazwy jeziora koło Dąbrowy Górniczej, na którym uczył się żeglarstwa Maciej Szczepański. Etymologia: upowszechniona w 2 poł. XIX w. forma oboczna rzeczownika „Bogoria” (o prasło­wiań­skim źródłosłowie), będąc­ego nazwą polskiego herbu szlacheckiego i nazwiskiem małopol­skiego rodu rycerskiego, którego początki sięgają XII w.[5]

  Dyferencje

Sukces ma zazwyczaj wielu ojców. Tym razem odnotować trzeba kwestie podnoszone przez kpt. Adama Jassera, założyciela Bractwa Żelaznej Szekli, wspomnianego w poprzednim roz­dzia­le. W broszurze wydanej z okazji 40-lecia istnienia BŻSz znajduje się następujące zdanie:

Wiosną 1977 roku kolega Krzysztof Baranowski przyjął moje zaproszenie do udziału w kie­rowaniu Bractwem i pomocy w zbudowaniu żaglowca. Otworzyło to dla niego możliwość realizacji kilku moich pomysłów. Jego rola w urzeczywistnieniu budowy dla Bractwa żaglowca, którym jest sławna „Pogoria”, była ogromna i decydująca. Ja jednak zostałem wyeliminowany z kierowania Bractwem i pozbawiony swojej audycji „Mesa” w Redakcji Sportowej TVP. Złożyłem więc rezygnację i przyjąłem pracę oficera na pasażerskim żaglowcu „Fantome” pływającym po Karaibach.[6]

Enigmatyczne stwierdzenie „otworzyło to dla niego możliwość realizacji kilku moich pomysłów” mogłoby być odczytane jako potwierdzenie naturalnej kontynuacji działania organizacji pod kie­row­nictwem kolejnego lidera, gdyby nie przekazy oralne upowszechniane przez kpt. Jassera, pre­cy­zujące powyższy cytat jako oskarżenie Krzysztofa Baranowskiego o przywłaszczenie autors­twa zarówno pomysłu budowy Pogorii jak i… Szkoły Pod Żaglami (patrz rozdział następny).

Źródła oralne, w systemach narzu­ca­ją­cych cenzurę, mają wielką wartość jako doku­menty his­to­rycz­ne, gdyż są często bar­dziej wia­ry­god­ne niż kontro­lo­w­ane odgórnie źródła pisane. Ponieważ po roku 1989 o cenzurze (przy­naj­mniej w tym wypadku) nie może być już mowy, wypowiedzi tego typu zo­sta­łyby w niniej­szym opra­co­wa­niu pomi­nięte jako opo­wieści ustne, które teoria lite­ra­tury umieszcza w rodza­ju gawęd, trady­cyj­nie wygła­sza­nych pod­czas biesiad i spot­kań towarzyskich. Sytuacja zmienia się, gdy gawęda za­czy­na trafiać jako materiał źródłowy do dysertacji nauko­wych, co odwra­ca sytu­ację dia­met­ral­nie, gdyż użycie w pracy badawczej i podanie w bibliografii nobi­li­tuje gawędę do rangi źródeł materialnych i zmie­nia sto­pień wia­ry­god­ności samej infor­macji: kolej­ni bada­cze mogą się bowiem powo­ły­wać na auto­ra dyser­tacji, pomi­ja­jąc fak­tyczne źródło. Piszący te słowa dotarł do rozprawy[7], w której znajdują się następujące akapity:

Współpraca z telewizją zacieśniała się i Adam Jasser został w niej zatrudniony jako lider Bractwa Żelaznej Szekli. Było dla niego oczywiste, że jeżeli organizacja ma się rozwijać – potrzebne jest rozszerzenie skali działań i nowe projekty. Jasser próbował więc pozys­kać prezesa telewizji do współpracy finansowej dla rozwoju organizacji. Kapitan twier­dzi, że wtedy opracował koncepcję „Szkoły pod Żaglami”, którą przedłożył prezesowi Szczepańskiemu [Jasser, Adam. Czterdziestolecie Bractwa ŻelaznejSzekli. s. 17]. Był on sceptycznie nastawiony do pomysłu, ponieważ uważał, że niemożliwe jest połączenie intensywnego rejsu na żaglowcu z nauką szkolną. Jasser uznał, że potrzebuje „idola”, ambasadora, „twarzy” projektu:

„Krzysztof Baranowski był już wtedy rozpoznawany, znaliśmy się. Zaproponowałem mu współpracę, zgodził się od razu. Przedstawiłem Krzysztofa prezesowi Szczepańskiemu. Następnie Baranowski przyszedł z projektantem Zygmuntem Choreniem z gotowym projektem żaglowca.” [z wykładu Adama Jassera na pokładzie STS „Pogoria”, 2013-06-23.]

Adam Jasser w rozmowach i wywiadach przedstawia pogląd, iż to on był twórcą / współ­twórcą koncepcji „Szkoły pod Żaglami”, która została następnie zawłaszczona przez Krzysztofa Baranowskiego i stała się powodem niechęci obu kapitanów, którzy pozostają w sporze do dzisiaj. […]

Podczas cytowanego wystąpienia w „Tawernie Korsarz” w Warszawie [A. Jasser, prelekcja podczas spotkania z okazji wydania książki Czterdziestolecie …; Tawerna Korsarz, Warszawa, 2013-12-03], Adam Jasser również sobie przypisuje pomysł na szkolny charakter żaglowca STS „Pogoria”.

 

Krzysztof Baranowski, poproszony o komentarz, napisał:

Pretensje „autorskie” Jassera do Szkoły pod Żaglami powinny pojawić się trzydzieści lat temu albo jeszcze wcześniej, sądząc z podanych cytatów. Między nami nie było żadnej niechęci, o której wspomina praca. Gdyby Jasser miał pomysł jakiejkolwiek szkoły, to by powiedział – przecież Szczepański był Komandorem, ale Bractwem ja zarządzałem jako Wicekomandor i bynajmniej nie byłem figurantem: pracowałem u Szczepańskiego na peł­ny etat (komentatora) jako dziennikarz telewizyjny i miałem własny program popula­ry­zu­jący żeglarstwo „Żeglarska Siódemka”.

Adam nosił się z pomysłem żaglowca, ale zupełnie innego: szkunera na wzór „Winstona Churchilla” i „Malcolma Milllera”. Dyskutowaliśmy nad takielunkiem, ale Szczepański przychylił się do mojego pomysłu – żaglowca rejowego.

Zdania: „Przedstawiłem Krzysztofa prezesowi Szczepańskiemu. Następnie Baranowski przy­szedł z projektantem Zygmnutem Choreniem z gotowym projektem żaglowca.” brzmią efektownie, ale pierwsze mówi o tym, co działo się w roku 1977, a  drugie – dwa lata później, w 1979.

To były dwa lata pracy, dyskusji i przygotowań, w których Adama już nie było, bo „został wyeliminowany” – ale nie z mojego powodu, tylko z natury telewizji oraz swojego bez­tros­kiego – wówczas – charakteru. On sam zresztą wyemigrował do Stanów i słuch po nim zaginął na wiele lat.

O Szkołę pod Żaglami była ogólnopolska batalia sięgająca od PZŻ do parlamentu – wszę­dzie negatywne opinie! – ale wtedy Jassera już nie było i ani nie pisnął, że to jego pomysł. A prasa pomstowała na mnie (a nie na Jassera), że taki głupi pomysł!

Ale podobnie zachowała się Kanada przypisując sobie autorstwo Class Afloat, choć są świadkowie, że to ja wymyśliłem im nazwę i byłem ich pierwszym kapitanem.

Słusznie Adam twierdzi, że rozmawialiśmy o żaglowcu szkolnym typu szkuner i być może namawiał on Szczepańskiego, by taki zbudować, ale Szczepański najwyraźniej Adama nie słuchał, skoro przystał na moją propozycje, by był to żaglowiec rejowy – barkentyna.

Adam […] gdy kierował Bractwem zza pleców Szczepańskiego wiedział (tak jak my wszys­cy), że trzeba zbudować żaglowiec, ale w tej sprawie nie zrobił wiele więcej ponad mówienie o tym. Ja również wiem, że i dzisiaj trzeba zbudować nowy żaglowiec, ale – gdy zbuduję – pojawi się cały szereg autorów tego pomysłu.[8]

 

Wyjaśnienia te powtarzają wszystko, co zostało w niniejszym opracowaniu przytoczone wcześ­niej, zwłaszcza fragmenty książki Samotny żeglarz (1995) i wypowiedź Zygmunta Chorenia w wy­wiadzie opublikowanym w Naszym Morzu (2011). Stwierdzenia te nigdy nie spotkały się z pisemną krytyką bądź zaprzeczeniami.

  1980 Lipiec-sierpień

Krzysztof Baranowski dowodzi Pogorią i młodzieżową załogą z Bractwa Żelaznej Szekli podczas regat Operacji Żagiel na Bałtyku, w cieśninach duńskich i na Morzu Północnym.

Wyścig rozgrywany jest w dwóch etapach: Kilonia – Karlskrona (wokół Gotlandii) i Friedrichshavn – Amsterdam.

Pogoria – startująca w grupie A (największe żaglowce) – kończy oba jako pierwsza w swojej klasie; po końcowych przeliczeniach dwukrotnie sklasyfikowana jest na trzecim miejscu, jednak uzyskuje nieoficjalny tytuł „najszybszej jednostki regat”.

  Wrzesień – listopad

Maciej Szczepański przestaje być prezesem Radiokomitetu i zostaje aresztowany pod zarzutem korupcji i niegospodarności, czego symbolem ma być rzekomo Pogoria. Spartańsko urządzonej barkentynie nieświadoma prawdy opinia publiczna, podsycana goniącymi za sensacją artykułami, przyszywa łatkę „luksusowego jachtu prezesa”.[9]

Atmosfera wokół żaglowca robi się gorąca, a jednym z najczęściej podsuwanych rozwiązań jest „sprzedać”. Przeciwstawiają się temu robotnicy Stoczni Gdańskiej.

Nominalnym właścicielem Pogorii jest Komitet ds RiTV, a oficjalnym – Skarb Państwa. Użytkownikiem i koordynatorem rejsów żaglowca zostaje Polski Związek Żeglarski. Formalnie, dopiero 29 stycznia 1988 [patrz niżej, pod tą datą] barkentyna została nieodpłatnie przekazana PZŻ-owi, który zarejestrował ją w Centralnym Ośrodku Żeglarstwa w Trzebieży.

Przeciągające się targi o „Pogorię” zatrzymały żaglowiec w kraju aż do zimy. Telewizja chciała sprzedać swój żaglowiec za granicę, wstydząc się wszystkiego, co wiązało się z oso­bą byłego prezesa, ale głosy protestu z różnych stron wstrzymały tę decyzję. Szcze­gól­nie ostro wystąpiła Stocznia Gdańska i tamtejsza „Solidarność”. Robotnicy odgrażali się, że przyspawają burtę do nabrzeża.

Chęć przejęcia „Pogorii” zgłosili harcerze, Polska Akademia Nauk i Polskie Linie Oce­ani­cz­ne. Telewizja, nie mogąc się na nic zdecydować, wyraziła wreszcie zgodę, by statek nie stał bezczynnie. Polski Związek Żeglarski zaproponował koordynację zadań, cokol­wiek by to miało znaczyć. I tak zacząłem biegać w poszukiwaniu kontraktu, za którym sta­łyby jakiekolwiek pieniądze.

Stanisław Rakusa-Suszczewski, kierownik jednego z zakładów PAN, postać barwna i kon­tro­wersyjna (jak każdy pionier w swojej dziedzinie), od lat był związany ze stacją antark­tyczną PAN na wyspie King George w archipelagu Południowych Szetlandów. W tych trud­nych czasach zabiegał o tani transport ludzi i sprzętu na wyspę odległą od Polski o dzie­więć tysięcy mil.

– Może popłyniecie na żaglach?[10]

  7 grudnia

Krzysztof Baranowski wypływa Pogorią z Gdyni do Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego pracującej na Wyspie Króla Jerzego (King George Island) w archipelagu Szetlandy Południowe leżącym u brzegów Półwyspu Antarktycznego.

Pogoria, wyczarterowana przez Polską Akademię Nauk, wiezie na Stację polarników i sprzęt; w drodze powrotnej – zabiera do Polski grupę, która właśnie skończyła zimowanie.

_01_1981-02-04_06_Robak_K_Pogoria_mapa_3a_sm2©    1980-12-07  1981-04-17 – rejs antarktyczny Pogorii

Kapitan: Krzysztof Baranowski; zastępca kapitana: Andrzej Marczak; załoga etatowa: Stanisław Bojaruniec (kuk), Wojciech Fok (bosman), Marek Kleban (II mechanik), Romuald Mineyko (I mechanik); załoga niezawodowa: Henryk Bartoszuk, Dariusz Bogucki, Wojciech Burkot, Stanisław Choiński, Wojciech Chudzyński (od 1981-02-07), Tomasz Gasiński, Ryszard Gutkowski (od 1981-02-07), Ryszard Halba (od 1981-02-07), Jerzy Kaszubowski (od 1981-02-07), Janusz Kawęczyński, Zbigniew Kleban, Jan Kłossowski, Jerzy Komorowski (od 1981-02-07), Włodzimierz Ławacz (do 1981-02-04), Andrzej Makacewicz, Stefan Misiaszek (do 1981-02-04), Eugeniusz Moczydłowski (od 1981-02-07), Ryszard Mokrzycki, Wojciech Przybyszewski, Kazimierz Robak, Wojciech Sławiński, Zbigniew Studziński, Jan Styczyński (od 1981-02-07), Zdzisław Szczepaniak, Jerzy Szyłak-Szydłowski (od 1981-02-07).

_02_1980-81_Robak_K_Pogoria_mapa_4_sm2©_03_1981-02_Robak_K_Pogoria_mapa_2b_sm2©

1980 7 grudnia               – wyjście z Gdyni 12/13 grudnia        – Kanał Kiloński 23-24 grudnia        – reda Falmouth

1981 2 stycznia              – Las Palmas (Wyspy Kanaryjskie), tankowanie wody i paliwa 1 lutego                  – Cieśnina Le Maire’a między Ziemią Ognistą a Wyspą Stanów 4-7 lutego               – Wyspa Króla Jerzego: Zatoka Admiralicji i Stacja im. Arctowskiego 12-13 lutego           – postój w Stanley (Falklandy) 25-27 lutego           – Rio de Janeiro, tankowanie wody i paliwa 8-9 kwietnia           – reda Falmouth 10 kwietnia            – reda Lymington w cieśninie Solent 13 kwietnia            – 00:15: zderzenie z m/s Gen. Popławski na torze wodnym do Hamburga 13-14 kwietnia       – Cuxhaven, zabezpieczenie uszkodzeń przed dalszą żeglugą 14/15 kwietnia       – Kanał Kiloński 17 kwietnia            – Gdańsk; 132. dzień rejsu; 20 820 Mm.[11]

  1981 1 lipca

Posiedzenie Izby Morskiej w sprawie kolizji Pogorii z dziesięciotysięcznikiem Polskich Linii Oceanicznych m/s Gen. Stanisław Popławski:

Kolizja nastąpiła na torze wodnym ujścia Łaby, prowadzącym obok Brunsbüttel i zachodnich śluz Kanału Kilońskiego do portu w Hamburgu, tam gdzie mielizna Mittelgrund rozdziela szlak wodny na jednokierunkowe pasy, 1000 m na NW od pławy nr 15.

_04_1981-04-13_01_Mittelrinne_1j©[12]

Na torach wodnych obowiązuje ruch prawostronny.

M/s Gen. Stanisław Popławski, płynący w kierunku zachodnim, ze względu na duże zanurzenie uzyskał jednorazową zgodę na płynięcie (swoją) lewą stroną toru wodnego, a więc „pod prąd”. Żegluga odbywała się w gęstej mgle, jednak służby nawigacyjne Gen. Popławskiego nie nadawały sygnałów mgłowych.

Kapitanowi Pogorii zarzucono: zastosowanie do nawigacji mapy o niewłaściwej skali; złe odczytanie ech radarowych; niewłaściwy manewr.

Kapitanowi Gen. Popławskiego zarzucono zaniechanie nadawania sygnałów mgłowych oraz ich nieznajomość.

Orzeczenie Izby Morskiej zostaje zakwestionowane przez obie strony.

Posiedzenie Odwoławczej Izby Morskiej wyznaczono na 8 lutego 1982.

  5-28 września

Krzysztof Baranowski płynie – jako filmowiec – na Darze Pomorza na trasie Gdynia – Kotka – Gdynia, w ostatnim rejsie tego żaglowca[13].

Zaokrętowałem jako operator kamery, bo na żadną funkcję marynarską nie miałem prawa jako żeglarz amator bez zawodowych kompetencji. [...] Kapitan Tadeusz Olechnowicz darzył mnie życzliwością, więc mogłem poruszać się po pokładzie swobodnie (w szczególności na rejach) i nie był to zresztą nasz pierwszy wspólny rejs. Korzystałem z tej swobody do woli wynajdując niezwykłe ujęcia, które później, w filmie „Zmiana wachty”, mogłem wykorzystać.[14]

  1982 8 lutego

Orzeczenie Odwoławczej Izby Morskiej w sprawie kolizji Pogorii m/s Gen. Popławski:

Bezpośrednia przyczyna wypadku leży tak po stronie s.y. «Pogoria» jak i m.s. «Generał Stanisław Popławski» z orzeczeniem, że s.y. «Pogoria» stworzył bezpośrednie zagrożenia, m.s. «Generał Stanisław Popławski» przyczynił się do tego wypadku.

Winą obciążony został w 80% s.y. «Pogoria», w szczególności j. kpt. ż.w. Krzysztof Baranowski, [...] w 20% m.s. «Generał Stanisław Popławski», a w szczególności kpt. ż.w. Zbigniew Rabczuk.

Współwina znajdującego się na pokładzie Popławskiego pilota morskiego Ernsta Höhsa – ze względu na brak możliwości jego przesłuchania bezpośrednio na rozprawie — nie została orzeczona.

Stwierdzono ponadto, że zachowanie się m.s. «Generał Stanisław Popławski» po wypadku budzi o tyle zastrzeżenia, że zbyt późno nawiązał łączność z s.y. «Pogoria», podczas gdy zachowanie się tego ostatniego po wypadku nie budzi zastrzeżeń.

Wyrokiem Izby kpt. Krzysztof Baranowski został pozbawiony prawa wykonywania funkcji kapitana statku na statkach sportowych o długości powyżej 21 m na okres dwóch lat, kpt. Zbigniew Rabczuk za zaniedbanie nadawania sygnału mgłowego został ukarany „wytknięciem”. [15]

 

Krzysztof Baranowski:

Moje wnioski, po 26 latach od wypadku, są takie:

1. Przy właściwej mapie wypadek też by się zdarzył. Na mapie o większej skali uwidocz­nio­ne były tzw. linie radarowe, istotne dla prowadzenia statków z lądu, ale w owym cza­sie nie wiedziałem, że mają one dla mnie jakiekolwiek znaczenie. Do dziś nie korzystam z prowadzenia z lądu, ale wiem, że mam taką możliwość.

2. Błąd radarowy był ewidentny, ale wynikał on stąd, że radar w pewnym namiarze nie pokazywał echa, czego się domyślałem wcześniej, a co potwierdzono w trakcie remontu. Izba orzekła, że niedomaganie radaru to wynik kolizji i wstrząsu jakiego doznały urzą­dze­nia, a ja już wo­la­łem być sądzony za błąd radarowy niż za niedopatrzenie, że ze złym radarem w ogóle pływam.

3. Koledzy, z którymi byłem na mostku w tę feralną noc, pokusili się o analizę tego wy­pad­ku. Mój zastępca, dr inż. Dariusz Bogucki, tak ujął wynik swoich rozważań: „Twój skręt w lewo uratował nam życie, choć straciliśmy dziób jachtu. Skręt w prawo spo­wo­do­wał­by również kolizję, ale burtami. Zdarcie cienkiej stali z lewej burty spo­wo­do­wa­łoby natych­mias­towe zatopienie jachtu, podobnie jak to się wydarzyło na Titanicu, który ocalałby taranując górę lodową dziobem.”[16]

 

_05_1981-04-13_02_Manewr_2e© [17]

   1982 8 czerwca – 1 lipca

Pogoria, dowodzona przez kpt. Andrzeja Marczaka, bierze udział w zlocie żeglarskim Tydzień Kilonii (Kieler Woche). Czarteruje ją przedsiębiorca niemiecki, dla którego wozi gości w jednodniowych wycieczkach po Zatoce Kilońskiej i do Ærøskøbing na duńskiej wyspie Ærø. Kontrakt, podpisany rok wcześ­niej, groził takimi karami za niedotrzymanie umowy, że mimo stanu wojennego[18] Pogoria i jej załoga (Krzysztof Baranowski jest zastępcą kapitana) otrzymują od władz spor­to­wych PRL zgodę na wyjazd za granicę.

 
[1] STS Pogoria – stalowa barkentyna trzymasztowa. Konstruktor: Zygmunt Choreń. Budowa (jako B-79/01): Stocznia Gdańska. Wodowanie kadłuba: 1980-01-23; podniesienie bandery: 1980-06-01. Dł.: 46,8 m (153.5 ft); szer.: 8,00 m (26.2 ft); zanurz.: 3,7 m (12.1 ft); wysokość masztów od linii wodnej: 33,5 m (110 ft); wyporność: 342 BRT; pow. ożagl.: 945 m kw (10 172 sq ft). Silnik: oryginalnie – Wola Warszawa diesel, 310 KM (230 kW); obecnie – Volvo Diesel 360 KM (268 kW); śruba: dwułopatowa, nastawna; prędkość na silniku: do 8 węzłów. Zbiorniki wody: 40 t, zbiorniki paliwa: 20 t.
[2] Inż. Zygmunt Choreń, ur. w 1941, ukończył Politechnikę Gdańską i Leningradzki Instytut Budowy Okrętów. Jest żeglarzem i ka­pi­tanem jachtowym, jako członek załogi s/y Otago brał udział w pierwszych wokółziemskich regatach Whitbread (1973-74). Jest współczesnym rekordzistą jeśli chodzi o liczbę zaprojektowanych i zbudowanych żaglowców – po prototypowej Pogorii (1980), na bazie jej kadłuba powstały: ORP Iskra II (1982, dla Wyższej Szkoły Marynarki Wojennej w Gdyni), Kaliakra (1984, dla bułgarskiej Wyższej Szkoły Morskiej w Warnie) i Oceania (1985, żaglowiec badawczy Polskiej Akademii Nauk ze zdalnie sterowanym ożaglowaniem płatowym). W roku 1982 inż. Choreń i jego zespół zrealizowali zamówienie Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni: pełnorejowy trójmasztowiec Dar Młodzieży (108 m długości) zbudowany w Stoczni Gdańskiej. Bazując na kadłubie Daru, zespół inż. Chorenia zbudował w la­tach 1987-1991 serię pięciu pełnorejowców dla ZSRR; obecnie Mir (1987), Nadieżda (1991) i Pałłada (1989) pływają pod banderą Rosji, a Drużba (1987) i Chersones (1989) – Ukrainy. Od 1992 pracuje we własnym biurze konstrukcyjnym „Choreń Design&Consulting” w Gdańsku. Wiele zaprojektowanych lub przebudowanych przez Zygmunta Chorenia żaglowców powstało na zamówienie armatorów zagra­nicz­nych; wśród nich są: Alexander von Humboldt (przebudowa: 1988, bandera: Niemcy), Kaisei (zwodowany: 1990, Japonia), Estelle (1995, Finlandia), Royal Clipper (2000, Luksemburg) oraz Mephisto (2002, Luksemburg). W 1990 roku na deskach kreślarskich biura projektowego Zygmunta Chorenia, na zamówienie założonej przez Krzysztofa Baranowskiego Fundacji Międzynarodowa Szkoła Pod Żaglami, powstał bryg Fryderyk Chopin, w tym samym roku zwodowany.
[3] był to Dar Młodzieży (108 m długości) zbudowany w 1982.
[4] Falba, Tomasz, Czesław Romanowski. „Byłem pieszczochem PRL-u: rozmowa z Zygmuntem Choreniem.” Nasze Morze, 2011, nr 4 (64), Gdańsk; s. 25.
[5] Robak, Kazimierz. „Pogorią” na koniec świata. Gdańsk, Wyd. Morskie, 1983, s. 161-163.
[6] Jasser, Adam. Czterdziestolecie Bractwa Żelaznej Szekli. Jastarnia, VII.1973 - VII.2013. Warszawa : Fundacja STS Fryderyk Chopin, 2013; s. 21.
[7] Dane bibliograficzne dysertacji znajdują się w dyspozycji autora niniejszego opracowania.
[8] Email do autora niniejszego opracowania z dn. 2014-05-17.
[9] Janusz Zbierajewski, kapitan który wielokrotnie prowadził Pogorię, z właściwym sobie humorem opisał to następująco: Stajnia na „Pogorii” – W 1980 roku władza odczuwała silne zapotrzebowanie na dopieprzenie komuś z ówczesnego establishmentu. Idealnym kandydatem był ówczesny prezes Radiokomitetu, Maciej Szczepański. „Solidarność” na Woronicza machnęła gazetkę ścienną, na której wywieszono tekst, że ten wredny prezes, za pieniądze Radiokomitetu (czytaj – nasze) zbudował sobie luksusowy jacht z marmurami, basenem i stajnią dla konia. Następnego dnia te pierdoły przedrukowała „Trybuna Ludu”. Nawiasem mówiąc, był to chyba jedyny przypadek, kiedy „Trybuna” pisała to samo, co „Solidarność”, he, he, he. No i naród uwierzył. W całości! Tyle, że jedni powoływali się na autorytet „Solidarności” a inni na autorytet „Trybuny”. A ja, naiwny, zmieniając załogi z Bractwa Żelaznej Szekli, usiłowałem co tydzień przekonać na Skwerze Kościuszki tłum paru tysięcy turystów, że tu nijakiej stajni nie było i nie ma. Naród wiedział swoje. Przecież „Solidarność” (albo „Trybuna”) wie lepiej niż jakiś tam kapitan „Pogorii”. A kiedy w Kołobrzegu, na uroczystości 20-lecia „Zawiszy” [1981; banderę na Z.C. II podniesiono 15 lipca 1961  przyp. KR], namówiłem fotografa wczasowego, żeby wprowadził na pokład „Pogorii” kucyka, a ja – przebrany za kapitana – udzieliłem wywiadu Telewizji Gdańskiej (karmiłem konika kostkami cukru klęcząc, bo kucyk był „sitting dog size”), tzw. szeroka publiczność z tym większym przekonaniem twierdziła, że na „Pogorii” jest koń, bo przecież telewizja go pokazywała. Zygmunt Choreń, który też bezskutecznie walczył ze stajnią, chciał mi podobno zrobić kęsim za ten głupi dowcip. I mojżeszowskie 40 lat nic tu nie pomoże. Kolejne pokolenia będą sobie przekazywać sensacyjną wiadomość, że kiedyś na „Pogorii” była stajnia. I koń! Książka pisana od stuleci przez Zbieraja <http://wojtekzientara.pl/zbieraj.html> [10] Baranowski, Krzysztof. Samotny żeglarz. Warszawa : Wyd. IPS, 1995; s. 81-82.
[11] Robak, ibidem, s. 148-149.
[12] Z arch. K. Baranowskiego.
[13] Po powrocie do Gdyni Dar Pomorza przekształcony zostanie w statek-muzeum. W roku 1982 jego rolę – żaglowca szkolnego Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni – przejmie Dar Młodzieży.
[14] <http://krzysztofbaranowski.pl/rejsy.html>
[15] Orzeczenie Odwoławczej Izby Morskiej z dnia 8 lutego 1982, nr: OIM 17/81.
[16] Baranowski, Krzysztof. „Kolizja”. Jachting, nr 5 (26), maj, 2007; str. 35-37.
[17] Z arch. K. Baranowskiego.
[18] ogłoszony 13 grudnia 1981.

 

01_POGORIA_Schemat_ozaglowania_sm4Pogoria ma ożaglowanie barkentyny: reje na maszcie pierwszym (fokmaszt), żagiel gaflowy na maszcie środkowym (grotmaszt) i – oryginalnie – na maszcie trzecim (bezanmaszt); obecnie bezanmaszt ma ożaglowanie bermudzkie

 

02_Kartka_SY_Pogoria_©1981: Pogoria pod żaglami Fot. Janusz Uklejewski / pocztówka wydana w 1983 przez Spółdzielnię Pracy Dziennikarzy Omnipress-Sport

       

03_1979-07-25_Pogoria©04_1979-10-10_POGORIA_stepka©05_1979-12_POGORIA_kadlub©06_1980-01-23_POGORIA_po_wodowaniu©Zdjęcia z budowy Pogorii ze strony Fundacja Szkoła Pod Żaglami Krzysztofa Baranowskiego.

 

07_1980-12-07_Pogoria_fot_Malgorzata_Swierz_sm©1980-12-07: Pogoria w Gdyni przed rejsem antarktycznym Fot. Małgorzata Świerz

 

08_1980-12-24_fot_Wojciech_Przybyszewski_sm2©1980-12-24: wigilia w rejsie antarktycznym Pogorii Kapitan rozpoczyna od odczytania kilku akapitów z angielskiej locji Atlantyku „Ocean Passages z lewej: Romuald Mineyko Fot. Wojciech Przybyszewski

 

09_1980-12-24_fot_Kazimierz_Robak_sm©1980-12-24: wigilia w rejsie antarktycznym Pogorii Kapitan łamie się opłatkiem z załogą (od lewej: Wojciech Przybyszewski, Zbigniew Studziński, Krzysztof Baranowski, Stanisław Choiński) Fot. Kazimierz Robak

 

10_1981-02-03_fot_Kazimierz_Robak_Icebergi_2_sm2©1981-02-03: Pogoria w Cieśninie Bransfielda Fot. Kazimierz Robak

 

11_1981-02-06_fot_Zbigniew_Studzinski_u22a_sm2©1981-02-06: Pogoria w Zatoce Admiralicji u wybrzeży Wyspy Króla Jerzego Fot. Zbigniew Studziński

   

12_1981-03_78_1_sm2_fot_Ryszard_Halba©1981, marzec: rejs antarktyczny Pogorii — Krzysztof Baranowski Fot. Ryszard Halba

   

13_1981-04-17_KB_fot_Jerzy_Krug©_sm1981-04-17: rejs antarktyczny Pogorii — Krzysztof Baranowski Fot. Jerzy Krug

 

14_1981-09-28_Gdynia_DP_007_sm1_fot_Kazimierz_Robak©1981-09-28, Gdynia: Dar Pomorza wrócił właśnie ze swego ostatniego rejsu do Kotki. Krzysztof Baranowski z kamerą widoczny między podwięziami wantowymi. fot. Kazimierz Robak

  1987_POGORIA_Poczta_Polska

Znaczek Poczty Polskiej (1987): Pogoria przedstawiona jest z błędem: pas na kadłubie powinien być niebieski; pas ciemnoczerwony (ale nie ceglasty!) nosi na kadłubie jej jednostka bliźniacza, ORP Iskra.

   

16_STS_POGORIA_Schemat_ozaglowania_2014_ZR3_sm2

Kazimierz Robak Tampa, FL; 12 sierpnia 2014 Żeglujmy Razem

KTO JEST KIM: Krzysztof Baranowski – strona główna

Calendar

« February 2017 »
Mo Tu We Th Fr Sa Su
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28          

Zima

– Śnieg pada zimą. Zima to jedna z czterech pór roku. Pozostałe to… hm…
– Była to bardzo dobra odpowiedź, doskonała. Ale nawet do najlepszej odpowiedzi zawsze da się coś dodać. Nie odejmować, a dodać.

* * *

Od kiedy pamiętam, słowo „zima” wywołuje u mnie zawsze jedno skojarzenie: widzę wtedy obraz Myśliwi na śniegu (1565) Pietera Breughla Starszego.
Nie wiem, dlaczego. Ani nie jest to mój ulubiony obraz, ani nie chadzam na polowania, zima też (do przeprowadzki na Florydę) nie była moją ulubioną porą roku – ale fakt jest faktem, niezależnie od tego, jak bardzo bym się sam sobie dziwił.
Zdziwienie jest tym większe, że pamięć podsuwa detal, a nie jest nim ani biała płaszczyzna śniegu na pierwszym planie, ani skulone trzy sylwetki (z których jedna ledwo widać) łowców wracających z jednym marnym lisem i zmęczonymi, kulącymi ogony pod siebie psami, ani ludzie przy ogniu, ani nawet łyżwiarze na sadzawce. Detalem tym jest lecąca sroka, czarnym krzyżem nakładająca się na górski krajobraz.
Że to sroka – choć na drzewach siedzą wrony i być może kawki – wnioskuję po ogonie. I po innym obrazie Breughla Starszego – Pejzaż z szubienicą, mającego też inny tytuł: Sroka na szubienicy (1568). Sroki są tam nawet trzy: ta tytułowa siedzi na belce rusztowania, druga – na kamieniu obok, a trzecia leci. Sroki lubią towarzystwo. Breughel lubił sroki. Ja też je lubię.

„Schematyzm” – powiedział kolega po przeczytaniu tego fragmentu. – „Stereotypy. Jest zima, to musi być Breughel. Czterysta pięćdziesiąt lat, to co chcesz? Odwiecznych praw natury nikt nie zmieni.”

* * *
Zima – jedna z czterech podstawowych pór roku
w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego.
Na półkuli północnej charakteryzuje się najniższymi temperaturami powietrza w skali roku, umiarkowaną ilością opadu atmosferycznego, zazwyczaj zestaloną (zamarzniętą) formą opadu i osadu atmosferycznego,
a większość świata roślin i zwierząt przechodzi okres uśpienia.

Za zimę klimatyczną przyjmuje się okres roku (następujący po jesieni), w którym średnie dobowe temperatury powietrza spadają poniżej 0°C (32°F).
Zasadniczo zimę poprzedza jesień, jednak pomiędzy tymi okresami znajduje się klimatyczny etap przejściowy - przedzimie.

Zima astronomiczna na półkuli północnej rozpoczyna się
w momencie przesilenia zimowego (w 2016 – 21 grudnia)
i trwa do momentu równonocy wiosennej (w 2017 – 20 marca). Daty przesilenia i równonocy są zmienne, czasem wypadają dzień wcześniej lub dzień później,
a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień.
Podczas zimy astronomicznej dzienna pora dnia jest krótsza od pory nocnej, jednak z każdą kolejną dobą dnia przybywa,
a nocy ubywa.

W dniu przesilenia zimowego, przypadającym na grudzień, Słońce góruje w zenicie nad półkulą południową na szerokości zwrotnika Koziorożca. Na półkuli północnej jest to najdłuższa noc
(i najkrótszy dzień) w roku.
Kąt padania promieni słonecznych (w południe) w dniu przesilenia zimowego w centrum Warszawy – na 52°14' szerokości geograficznej północnej – wynosi 14°20'.

Przesilenie zimowe w większości kultur było okazją do świętowania „odradzania się Słońca”.
W starożytnym Rzymie obchodzono Saturnalia, w Persji – narodziny Mitry, boga Słońca. Plemiona germańskie obchodziły Jul, Słowianie – Święto Godowe.
Chrześcijaństwo, od IV w., obchodzi zimą – 25 grudnia – dzień urodzin Jezusa. Dlaczego akurat 25 grudnia – różnie powiadają o tym, ale zamieszanie z datami zaczęło się dopiero po zastąpieniu niedokładnego (wobec Słońca i Księżyca) kalendarza juliańskiego nowocześniejszym kalendarzem gregoriańskim.
Na Zachodzie, gdzie kalendarz gregoriański przyjął się niemal od razu, pozostano przy nominale daty, bez względu jak się to miało do wyliczeń dawniejszych, zatem Boże Narodzenie wypada tam 25 grudnia. Na Wschodzie w liturgii obowiązuje starodawny kalendarz juliański, ale życie świeckie toczy się wg obowiązującego kalendarza gregoriańskiego. Stąd juliański 25 grudnia przypada na gregoriański dzień 7 stycznia.
Dwa tygodnie wielkiej różnicy nie czynią, świętować można podwójnie – grunt, że obie daty zimowe są.

Od czasów rzymskich, dokładnie od 46 r. p.n.e. w zimie, 1 stycznia, obchodzony jest również początek nowego roku.

W dniu równonocy (ekwinokcjum, ang. equinox) wiosennej, wypadającym w marcu, Słońce góruje w zenicie nad równikiem
i przechodzi przez punkt Barana. Na półkuli północnej zima się wtedy kończy i rozpoczyna się wiosna. Teoretycznie.
Istnieje bowiem nordycka przepowiednia o tym, że pewnego razu przyjdzie Wielka Zima trwająca trzy lata – Fimbulvinter, która poprzedzi zmierzch bogów – Ragnarök. Że przy okazji zginą ludzie, jest oczywiste, a Normanowie podali to dodatkowo we własnej stylistyce: głód nastanie tak straszny, że ludzie zjedzą się nawzajem, lądy najpierw spustoszy ogień, a później zaleje morze – czyli nastąpi koniec świata.
Czyli, wypisz wymaluj, Wikingowie stworzyli obraz termonuklearnej zimy.
Jest też co prawda akcent optymistyczny, a jakże: po tym wszystkim nastanie era szczęśliwości i nowy świat, bo ponoć jedna para ludzka ocaleje. Pozostaje tylko pytanie: i po co to wszystko?

Jeśli ktoś się chce utrzymać w klimacie i to bez happy endu, niech przeczyta powieść Nevila Shute'a Ostatni brzeg (1957), albo obejrzy jedną z dwóch jej adaptacji filmowych. Moim zdaniem ta starsza (1959), z Gregorym Peckiem, Avą Gardner i Anthonym Perkinsem, jest lepsza.

* * *

Zima to słowo wywodzące się niemal wprost z naszej językowej przeszłości.
Etymologicznie jego najbliższy krewniakiem jest słowo himā (हिमा) ‘mróz, chłód, śnieg’ (Himalaje to ‘dom chłodu / mrozu / śniegu’), które zachowało się w sanskrycie, najstarszym zapisanym (z należących do wspólnoty praindoeuropejskiej) języku, w wersji wedyjskiej sięgającym połowy drugiego tysiąclecia p.n.e.
W hindi himā to również ‘lód’.

Zima w językach słowiańskich
i bałtosłowiańskich
:

białoruskiзіма [zima]
bośniackizima
bułgarskiзима [zima]
chorwackizima
czeskizima
kaszubskizëma
litewskižiema
łatgalskizima
łużycki (dolny)zyma (też: zymje)
łużycki (górny)zyma
łotewskiziema
macedońskiзіма [zima]
rosyjskiзима [zima]
serbskiзима [zima]
słowackizima
słoweńskizima
ukraińskiзима [zima]
żmudzkižėima

Zadziwiająca jednomyślność!

Przysłowia związane
z zimą:

Będzie zima, będzie mróz,
będzie ptaszek jajka niósł.

Deszcze Michałowe
prawią w zimie powietrze zdrowe.

Gdy tęga zima nastanie
w pierwiotku adwentu,
ośmnaście tygodni
nie spocznie ani momentu.

Idzie zima, a tu butów nie ma.

Idzie zima,
a tu chleba nie ma;
mój Ty Panie z nieba,
daj nam chleba.

Jak w zimie piecze,
to w lecie ciecze.

Jaka zima, takie lato.

Kafla z pieca, szybki z okna,
a tu zima, butów ni ma.
[t.j. zbytków mu się zachciewa, a butów nie ma]

Kiedy się liść gęsto trzyma,
nie tak prędko będzie zima.

Kiej w zimie piecze,
to w lecie ciecze.

Kto zimie próżnuje, ten lecie musi być leniwy.

Na modrzewiu zima
niedługo trzyma.
[Góralskie: śnieg, gdy spadnie zanim modrzew zrzuci igły, zniknie prędko, bo na nich nigdy nic leży długo.]

Na świętego Grzegorza [12 marca]
idzie zima do morza.

Połowa zimy, połowa pastwy.

Późna zima długo trzyma.

Słaba zima, kiepskie lato.

Spyta cię zima zarazem:
byłżeś w lecie gospodarzem?

W pierwszym tygodniu
pogoda stała,
będzie długo zima biała.

W zimie koła, w lecie sanie robić.

W zimie odkryte ucho,
to w lecie sucho.

W zimie: komin nam ojcem,
fajerka matką,
kożuch dobrodziej,
a zapiecek chatką.

Zima następuje tęga,
póki głowy twej nie sięga;
postaraj się o barana,
a chwal niebieskiego Pana.

Zima nie jednemu zajrzy pod napiętki.
[niejednemu dokuczy, da się we znaki]

Zima nie pyta, gdzie się lato podziało.

Zima, jak w psiarni.

Zimą to człek siedzi doma,
albo pije gdzie u kuma.

Zimę uśmierza wiosna,
wiosnę lato niszczy.

Większość przysłów za:
Adalberg, Samuel. Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich. Warszawa : Druk Emila Skiwskiego, 1889-1894.

(na samej górze był Ionesco)

Jeszcze o zimie
(bez powodu, wybrane na chybił trafił):

Maria Konopnicka
Zła zima

Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła!
Szczypie w nosy, szczypie w uszy
Mroźnym śniegiem w oczy prószy,
Wichrem w polu gna!
Nasza zima zła!

Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła!
Płachta na niej długa, biała,
W ręku gałąź oszroniała,
A na plecach drwa...
Nasza zima zła!

Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła!
A my jej się nie boimy,
Dalej śnieżkiem w plecy zimy,
Niech pamiątkę ma!
Nasza zima zła!

 

Maria Konopnicka
Ślizgawka

Równo, równo, jak po stole,
Na łyżewkach w dal...
Choć wyskoczy guz na czole,
Nie będzie mi żal!

Guza nabić – strach nieduży,
Nie stanie się nic;
A gdy chłopiec zawsze tchórzy,
Powiedzą, że fryc!

Jak powiedzą, tak powiedzą,
Pójdzie nazwa w świat;
Niech za piecem tchórze siedzą,
A ja jestem chwat!

 

Maria Konopnicka
Zmarźlak

A widzicie wy zmarźlaka,
Jak się to on gniewa;
W ręce chucha, pod nos dmucha,
Piosenek nie śpiewa.

— A czy nie wiesz, miły bracie,
Jaka na to rada,
Gdy mróz ściśnie, wicher świśnie,
Śnieg na ziemię pada?

Oj, nie w ręce wtedy dmuchaj,
Lecz serce zagrzewaj,
Stań do pracy, jak junacy,
I piosenkę śpiewaj!

 

Maria Konopnicka
Rzeka

Za tą głębią, za tym brodem,
Tam stanęła rzeka lodem;
Ani szumi, ani płynie,
Tylko duma w swej głębinie:

Gdzie jej wiosna,
Gdzie jej zorza?
Gdzie jej droga
Het, do morza?

Oj, ty rzeko, oj, ty sina,
Lody tobie nie nowina;
Co rok zima więzi ciebie,
Co rok wichry mkną po niebie.

Aż znów przyjdzie
Wiosna hoża
I popłyniesz
Het do morza.

Nie na zawsze słonko gaśnie,
Nie na zawsze ziemia zaśnie,
Nie na zawsze więdnie kwiecie,
Nie na zawsze mróz na świecie.

Przyjdzie wiosna,
Przyjdzie hoża,
Pójdą rzeki
Het do morza!
 
 
Jeremi Przybora
Na całej połaci śnieg

Na całej połaci śnieg.
W przeróżnej postaci śnieg.
Dla sióstr i dla braci
zimowy plakacik
– śnieg, śnieg.
 
Na naszą równinę – śnieg.
Na każdą roślinę – śnieg.
Na tłoczek przed kinem,
na ładną dziewczynę – śnieg, śnieg.

Na pociąg do Jasła,
na wzmiankę że zgasła,
na napis „Brak masła”
na starte dwa hasła,
na flaszki od wódki,
na tego złe skutki,
na puste ogródki,
na dzionek za krótki.

Na w sinej mgle dale – śnieg,
na kocham cię stale – śnieg,
na żale, że wcale
i na tak dalej
tak dalej, tak dalej
na tak dalej – śnieg
śnieg
 
Tekst ten, do muzyki Jerzego Wasowskiego, śpiewali w „Kabarecie Starszych Panów” Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski.
Inne wykonania: Kalina Jędrusik, Anna Maria Jopek i Jeremi Przybora

LUTY

W lutym do wiosny jeszcze daleko,
bowiem u jego granic jaśnieje
tak wielki obszar bieli jak mleko,
że może zaćmić nawet zawieję.

Zamieć porusza nagie zarośla,
od jej uderzeń domy się chwieją,
a ponad nimi szaleje wiosna
i dorównuje siwiźnie bielą.

Josif Brodski, „Instrukcja dla więźnia” („В феврале далеко до весны”),
15 lutego 1964; przekład: Katarzyna Krzyżewska

Ponieważ wciąż jeszcze zdarzają się w Polszcze ludzie znający język Lermontowa i Bułhakowa, a ja uważam, że gdy można coś przeczytać w oryginale – to trzeba, więc dla tych, co zrozumieją, oryginał:

<А. А. А.>

(«В феврале далеко до весны»),

В феврале далеко до весны,
ибо там, у него на пределе,
бродит поле такой белизны,
что темнеет в глазах у метели.

И дрожат от ударов дома,
и трепещут, как роща нагая,
над которой бушует зима,
белизной седину настигая.

15 февраля 1964

 

Luty – drugi miesiąc w roku według używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego.
Jest to także miesiąc najkrótszy w obu kalendarzach: luty gregoriański i luty juliański mają po 28, a w latach przestępnych po 29 dni.
I jest to trzeci miesiąc meteorologicznej zimy.

Nazwa powtarza się w dwóch sąsiednich językach wschodniej słowiańszczyzny: w ukraińskim (лютий) i białoruskim (люты).
Po etymologię trzeba jednak sięgnąć do Brücknera, albo przynajmniej do jakiegoś słownika staropolskiego, lub z odniesieniami do staropolszczyzny.
Słownik języka polskiego z lat 1960., w redakcji Witolda Doroszewskiego, podaje, że nazwa miesiąca wywodzi się od staropolskiego „luty” – ‘zimny’, ‘mroźny’, ‘srogi’, ‘okrutny’, ‘dziki’, ale że przymiotnik ten jest już tylko w użyciu książkowym. Dziś chyba tylko nieliczni skojarzą nazwę drugiego miesiąca ze srogością mrozów i dzikością puszczańskiego zwierza.

Ciekawe skojarzenie podsuwa Słownik wileński z 1861. Po haśle „luty” jest „Lutyca”: imię słowiańskiej jędzy piekielnéj, ob. Dracica.

Szukajmy więc dalej:

Dracica – słowiańska jędza. Jak Dydki męzkie, tak Dracice żeńskie wojsko piekielne, trapiące grzeszników na ziemi i w piekle. Przybierają postaci straszliwe. Znaczą wyrzuty sumienia. Odpowiadają greckim Eumenidom i łacińskim Furjom. Inne imiona ich: Ostudy, Lutyce, Tassany.

Dracz zaś, według tego samego słownika, znaczy „zdzieracz, łupieżca”, a dracza – „zdzieranie, zdzierstwo”. Do czego dołączony jest cytat ilustrujący, skądinąd bardzo do współczesności pasujący: Niech się ten wilk urzędnik tą draczą wspomoże.

Gdy sięgnąć do nazw miesięcy w Encyklopedii staropolskiej (1900-1903) Zygmunta Glogera, dojść można do wieku XIV, gdy luty nazywał się „strąpacz” (prawdopodobnie od strzępienia czyli ścinania szronem).
W staropolszczyźnie używany był też starosłowiański „sieczeń”, który w innych językach słowiańskich jest nazwą stycznia (po ukraińsku to січень, po chorwacku – siječanj).
Samuel Linde w swoim Słowniku (1807-1814), podaje jeszcze „świeżnik” i „drugnik” (od ‘drugi’). Kopaliński dodaje „gromnicznik” (od święta NMP Gromnicznej) i „mięsopustnik”, od mięsopustu – ostatnich trzech dni dni karnawału zwanych „ostatki”, które w dawnej Polsce obchodzono hucznie, z pijatykami, tańcami, kuligami i balami przebierańców.

Większość języków europejskich przejęła nazwę łacińską: Februarius. Rzeczownik ten oznaczał ostatni miesiąc kalendarza starorzymskiego, który przeznaczony był na obrzędy oczyszczające (łac. februa, l.poj. februum) przed początkiem nowego roku.
Zwyczaj zaczynania nowego roku od pierwszego dnia miesiąca Ianuarius wprowadził w reformie kalendarzowej Gajusz Juliusz Cezar w 45 r. p.n.e.

 

Rocznice lutego:

2 lutego
w kościele katolickim obchodzone jest Ofiarowanie Pańskie, w Polsce nazywane tradycyjnie świętem Matki Bożej gromnicznej.

Począwszy od IX wieku wierni przynoszą 2 lutego do kościoła świece do pobłogosławienia zwane gromnicami, zwane tak od słowa „grom”, bowiem zapalano je w czasie burzy i stawiano w oknie, gdy modlono się o oddalenie piorunów.
Angielskie tłumaczenie polskiej nazwy to Feast of Our Lady of Thunder Candles, ale w angielskiej terminologii katolickiej święto zwane jest Presentation of the Lord lub Purification of the Blessed Virgin Mary; święcenie gromnic to Candlemas lub Candle Mass.
W krajach hiszpańskojęzycznych, 2 lutego obchodzone jest święto Presentación de Jesús en el Templo (zaprezentowanie Jezusa w Świątyni), Purificación de la Virgen (oczyszczenie Dziewicy) lub La Virgen de la Candelaria (Dziewica z Candelarii). To ostatnie związane jest z obchodami święta Matki Boskiej – patronki Wysp Kanaryjskich, której figura znajduje się w Candelarii na Teneryfie (i to jest wielka osobna historia, o której może kiedy indziej).
W Meksyku 2 lutego wydają przyjęcia ci, którzy w dniu Trzech Króli znaleźli figurkę dzieciątka Jezus w swojej porcji ciasta Rosca de Reyes (‘ciasto Trzech Króli’ mające formę pierścienia).

Kościół prawosławny świętuje w lutym Spotkanie Pańskie (2 lutego wg kalendarza juliańskiego, obowiązującego w liturgii prawosławnej; 15 lutego wg kalendarza gregoriańskiego).

Tak się składa, że do końca drugiej dekady wieku XXI, w lutym wypada ostatni czwartek przed wielkim postem, rozpoczynający ostatni tydzień karnawału – Tłusty Czwartek (4 II 2016; 23 II 2017, 8 II 2018, 28 II 2019 i 20 II 2020).

Odpowiednikiem Tłustego Czwartku w niektórych krajach jest Mardi Gras ‘tłusty wtorek’ lub Pancake Tuesday ‘naleśnikowy wtorek’, obchodzony przed środą popielcową.
Od lat media, a teraz nawet Wikipedia, uporczywe lansują przesąd, że kto nie zje pączka w Tłusty Czwartek… itd., czyli dokładnie jak w łańcuszkach szczęścia. Co znaczy, że gdzieś w podziemiu działa lobby cukierników, które uprawia dywersję za pomocą kryptoreklamy. I dobrze – obyśmy nigdy gorszych lobby nie mieli!

 

14 lutego jest Dniem Zakochanych (Walentynki).
Dzień to z pewnością piękny, ale jeśli przypomnieć sobie śpiewkę:

To-morrow is Saint Valentine’s day,
All in the morning bedtime,
And I a maid at your window,
To be your Valentine.

Then up he rose and donn’d his clo’es
And dupp’d the chamber door,
Let in the maid, that out a maid
Never departed more.

czyli:

Dzisiaj świętego jest Walentego,
Słońce już stoi na niebie;
Ja drżącą ręką w twoje okienko
Stukam i czekam na ciebie.

Wdział prędko szatki i drzwi chatki
Rozwarł przed swoją jedyną;
Dziewczyna słodka weszła do środka,
Ale nie wyszła dziewczyną.

(Shakespeare, H, IV, 5, przekład Stanisław Barańczak)

i uświadomić, jak skończyła śpiewająca ją Ofelia, to już jakby trochę tego piękna mniej.

 

W rocznicach lutowych dziwnym trafem, jak refren, powtarza się I wszystko byłoby pięknie… No bo tak:

 

1 lutego 1411
Polska podpisuje w Toruniu pokój, który kończy Wielką Wojnę Polski i Litwy

z Zakonem Krzyżackim, zaczętą w 1409. Krzyżacy – niby rozbici pod Grunwaldem, ale wciąż z Malborkiem – oddali Żmudź, oddali Ziemię Dobrzyńską, zapłacili sporą grzywnę.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że cztery dekady później zaczęła się kolejna wojna z Zakonem, tym razem trzynastoletnia. Po niej też był pokój, też w Toruniu, w 1466.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie kolejna wojna, pół wieku później. Po której był pokój i hołd pruski w 1525, i zamiana państwa zakonnego w księstwo świeckie, i obraz Matejki (1882).
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że nowe świeckie księstwo, które nazwało się Pruskie, już 176 lat później (1701) stało się królestwem, a za kolejne siedemdziesięciolecie tak dziarsko zaczęło dzielić z sąsiadami polsko-litewski tort, że w 1795 nie było już po tym torcie ani śladu. No ale bitwę pod Grunwaldem żeśmy wygrali, przynajmniej wg naszej wersji historii, bo znam kraje, w których uczą dzieci, że pod Grunwaldem zwyciężył zupełnie kto inny.
Na szczęście lekcje historii u nas już są raczej nieobowiązkowe, więc nie mamy z tym większego problemu.

2 lutego 1848
Amerykanie podpisują w Guadalupe Hidalgo traktat z Meksykanami, który kończy wojnę (1846-48) między oboma krajami.

Wojna wybuchła po tym, jak Meksykanie nie zechcieli nawet pogadać z facetem, którego w 1845-tym wysłał do miasta Meksyk amerykański prezydent James K. Polk z propozycją kupienia za spore pieniądze ówczesnych ziem meksykańskich czyli Kalifornii i Nowego Meksyku.
Facet nazywał się John Slidell i za samą Kalifornię mógł dać 25 milionów dolarów, a ogółem miał do dyspozycji coś około 30 milionów (na owe czasy to była kosmiczna suma; Alaskę Stany kupiły w 1867 za jedne siedem milionów dwieście tysięcy).

Meksykańska strona rządowa mnożyła trudności uniemożliwiające jakiekolwiek oficjalne negocjacje, Slidell spędzał w Meksyku miłe chwile, generalnie zachwycony, bo Polkowi właśnie o to chodziło: skoro nie przemówiło złoto, miały zagrać armaty. Tak też się stało.

Nad samą wojną Meksykanie powinni spuścić kurtynę miłosierdzia i to z kilku powodów.
Jednym z nich było to, że ich wojskami dowodził generał Santa Anna, który jako bohater byłby ozdobą każdego operetkowego libretta, gdyby nie to, że był największą tragedią swego kraju (w kategorii wszechczasów). Tego, co wyczyniał zarówno podczas wojny z Amerykanami, jak i podczas swoich jedenastu rozpoczętych kadencji prezydenckich, nie spisać na wołowej skórze.

Drugim powodem był cud, jaki najpierw przydarzył się Ksenofontowi i wojskom greckim podczas Anabasis w V w. p.n.e., a później, na początku wieku XVI, Cortezowi i braciom Pizarro, którzy dowodząc kilkusetosobowymi oddziałami podbili imperia Azteków i Inków.
Tym razem, w marcu 1847, 10-tysięczny korpus gen. Winfielda Scotta, mając przeciwko sobie całą armię meksykańską, co najmniej 6-krotnie liczniejszą, wyokrętował pod Veracruz, przeszedł przez góry, doliny
i wąwozy 400-kilometrowym spacerkiem do miasta Meksyk, miasto zdobył i jeszcze musiał czekać, aż znajdzie się urząd czy osoba mająca dość plenipotencji, by podpisać jakikolwiek dokument kończący jego podboje.
Podręczniki historii piszą na ogół, jak to Meksyk, po podpisaniu traktatu w Guadalupe Hidalgo, stracił swe północne terytoria, które dziś są Kalifornią, Nevadą, Arizoną i Utah, a jeszcze kawałkiem Nowego Meksyku, Kolorado i Wyoming, czyli 1,36 mln km kw. (powierzchnia Alaski to 1,7 mln km kw.). Trudniej się dokopać informacji, że po wygranej wojnie USA za owe terytoria zapłaciły
15 milionów dolarów gotówką (dziś to jest podobno pół miliarda), anulując do tego ponad 3 miliony dolarów meksykańskiego długu. Pięć lat później (1853), nie kto inny jak gen. Santa Anna zaproponował Amerykanom „wyrównanie granicy” i za kolejne 10 milionów USD opchnął im 77 tysięcy km kw. Meksyku, w transakcji nazwanej Zakup Gadsdena (Gadsden Purchase). O tym, co się stało z tymi pieniędzmi, już nawet nie warto wspominać.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że na wojnę, a zwłaszcza na katabasis gen. Scotta, spuszczają też lekki woal zapomnienia Amerykanie, chyba dlatego, że generałowi zdarzyła się po drodze rzecz, dziś podpadająca pod kategorię zbrodni wojennych: 12-dniowe oblężenie miasta Veracruz, którego fortecę Scott zaatakował od strony cywilnych przedmieść.
Wg Meyera i Shermana, autorów The Course of Mexican History (Oxford UP, 1983, str. 349), straty po stronie amerykańskiej wynosiły 67 zabitych i rannych, zaś w mieście zginęło ok. 1000-1500 Meksykanów, przy czym straty wśród cywilów były niemal dwukrotnie większe niż wśród żołnierzy. Chyba dlatego Hollywood za kampanię Scotta dotąd się nie złapał: dużo łatwiej fałszować historie wojenne z odległej Europy.

Żeby dopełnić temat cudów wspomnę jeszcze historię legionistów czeskich podczas I wojny światowej i wojny domowej w Rosji: przejechali oni przez Rosję z Europy do Azji, przebili się przez armie bolszewickie, mienszewickie i inne, po drodze w Kazaniu zagarnęli rezerwy złota Banku Rosji i z częścią tego złota (jaką? „nikt pewnie nie wiedział ni wtenczas, ni potem”) zniknęli w sinej dali Pacyfiku ewakuując się drogą morską.

14 lutego 1076
papież Grzegorz VII rzuca ekskomunikę na Henryka IV – króla niemieckiego a niebawem Świętego Cesarza Rzymskiego. Rok później król się pokajał, a że papież mieszkał wówczas w zamku Kanossa, więc już wiemy dokąd musiał boso i w worku pokutnym pójść Henryk.

Papież tryumfował, a Henryk, w 1105, abdykował.
I wszystko byłoby (dla papiestwa) pięknie, gdyby nie to, że syn i następca Henryka IV, Henryk oczywiście V (tak, ten co oblegał Głogów), kolejnego papieża pojmał i parafę na korzystnych dla siebie traktatach (chodziło o to, kto wyznacza biskupów) wymusił.
Nie na wiele mu się to zdało, bo kolejny papież ekskomunikował i jego, co następny papież odwołał (obaj Henrykowie, jak z tego widać, mieli szczęście do co drugiego papieża).
Jaka była dalsza historia papiestwa i Niemiec można sobie poczytać, ale nic szczególnie wesołego z tego nie wynikło, chociaż Watykan takim najgorszym miejscem zamieszkania chyba nie jest.

Było o „wyrównywaniu granicy” po amerykańsku, to teraz może coś dla przeciwwagi:
15 lutego 1951
przedstawiciele Polski podpisują umowę o „wyrównaniu granicy” z ZSRR.
PRL dostała 480 km kw. (a przynajmniej tak podaje Dziennik Ustaw 1952, nr 11, poz. 63.) w Bieszczadach, a hegemon przejął 480 km kw. Lubelszczyzny.

Za czasów najlepszego z ustrojów krążył dowcip o wymianie towarowej w krajach bloku: my Sojuzowi – wagon węgla, a Sojuz nam – dwa wagony butów. Do podzelowania. Précisément.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że uśmiechnąć się tu mogą tylko mieszkańcy Ustrzyk Dolnych i kilku okolicznych wsi, którym na mocy tej umowy udało się znaleźć po zachodniej stronie granicy.
Ale mieszkańcom Bełza, Krystynopola i okolic chyba jednak do śmiechu nie było i nie jest. Dziś Белз (Bełz), Червоноград (Czerwonograd czyli Krystynopol), Угнів (Ugniw czyli Uhnów), Варяж (Wariaż czyli Waręż) i Хоробрів (Chorobriw czyli Chorobrów) są częścią rejonu sokalskiego w obwodzie lwowskim.
Dla porównania: powierzchnia m.st. Warszawa liczy (w 2015) 517 km kw.

18 lutego 1916
Roman Dmowski składa obszerny memoriał na ręce Aleksandra Pietrowicza Izwolskiego – ambasadora Rosji w Paryżu. Dmowski wciąż jeszcze uporczywie wiąże nadzieje niepodległości Polski z Rosją.

I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że Rosja – nie tyle uporczywie, co konsekwentnie od stuleci – uważa, że Polska żadną zagranicą nie jest i nie będzie.
Memoriał Dmowskiego opisywał, jakiego szczęścia zaznają w przyszłości niepodległe narody słowiańskie, w tym Polacy, pod rosyjską egidą. Jak carski aparat potraktował te opowieści łatwo przewidzieć.
Myślenie kategoriami imperialnego hegemona było zresztą w Rosji tak zakorzenione, że kilka lat później, walczący z bolszewikami „biali” wzruszyli ramionami na proponowaną przez Piłsudskiego pomoc w rozbiciu „czerwonych”, bo warunkiem było uznanie po zwycięstwie polskiej niepodległości. Czym to się dla nich skończyło – wiadomo i nawet można by powiedzieć „dobrze im tak”, gdyby nie to, że w sumie nam wyszło na jeszcze gorsze.

19 lutego 1594
Zygmunt II Waza jest koronowany w katedrze w Uppsali na króla Szwecji.

I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że Zygmunt był fanatycznym katolikiem i do tego upartym.
Przez swój upór zaprzepaścił szanse swego syna Władysława na tron szwedzki (warunkiem było przejście Władysława na luteranizm) i na tron carów Rosji (warunkiem było przejście Władysława na prawosławie). Upór Zygmunta i jego synów, utrzymujących w tytulaturze miano „dziedziczny król Szwedów”, dawało Szwecji dobry pretekst do atakowania Polski, a potop szwedzki (1655-1660)
– i wcześniejsze (1648-1654) powstanie Chmielnickiego – stały się pierwszymi gwoździami do trumny Rzeczypospolitej.

21 lutego 1848
Karol Marks i Fryderyk Engels opublikowali Manifest der kommunistischen Partei, po naszemu Manifest komunistyczny.

Zgrabnie napisana broszura miała wszystko, co politycznemu pamfletowi potrzeba: chwytliwe hasło na początku (Widmo krąży po Europie – widmo komunizmu), chwytliwe hasło na końcu (Proletariusze wszystkich krajów łączcie się!), a za temat – niesprawiedliwość społeczną i prostą na nią receptę – rewolucję.
I wszystko byłoby pięknie, bo przecież w demokracji panuje pluralizm i wolność słowa, gdyby za poglądy obu panów nie złapały się grupy, których dziś nie da się określić inaczej niż terrorystyczne.
Marksizm, w swych kolejnych edycjach nazywany od imion kolejnych liderów totalitarnych partii, stał się oficjalną ideologią państw opanowanych przez najbardziej ludobójczy system polityczny jaki dotąd zdołano wymyślić. Żeby nie było nieporozumień – NSDAP też zaczynała od marksizmu, w swojej oczywiście wersji.

Polska i tak ma szczęście – marksizm-leninizm i marksizm-stalinizm zaledwie ją musnęły, a przecież i tak jeszcze po tym muśnięciu nie może się pozbierać.

23 lutego 1917
wybucha w Rosji Rewolucja Lutowa (nazwa dotyczy daty juliańskej, bo w gregoriańskim kalendarzu Zachodu był wówczas 8 marca).

Jej rezultatem jest abdykacja Mikołaja II (2/15 marca 1917) i utworzenie pierwszego demokratycznego rządu w dziejach Rosji, nazwanego Rząd Tymczasowy (trudno o gorszą nazwę), którym początkowo kierował książę Gieorgij Jewgienjewicz Lwow, a później Aleksander Fiodorowicz Kiereński.
I może wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że trwała I wojna światowa, a nowy rząd, mimo klęsk bitewnych, chciał uporczywie utrzymać Rosję w Entencie i na froncie.
Wtedy do gry włączyły się Niemcy, grające pierwsze skrzypce w bloku Państw Centralnych.
Niemcy, jak to Niemcy – myśleli kategoriami niemieckimi (a niby jakimi mogli myśleć?) i wydało im się, że skoro w Rosji nastała demokracja, to nastanie też ordnung, co zagrozić mogło niemieckim interesom na Wschodzie.
Niemcom nie wpadło do głowy, że – zamiast ordnungu – w Rosji zrobił się bałagan jeszcze większy, niż był za cara. Więc zdecydowały, że najlepszym lekarstwem na demokratyczną Rosję jest przywódca terrorystycznej partii bolszewickiej Włodzimierz Uljanow ps. Lenin.

Lenina i jego wspólników wyciągnięto z bezpiecznego azylu w Szwajcarii i z workiem niemieckiego złota przetransportowano w zaplombowanym wagonie do Hamburga i dalej statkiem do Helsinek, czyli praktycznie do Petersburga.
Ceną za pomoc miał być separatystyczny pokój z bolszewicką Rosją (był, a jakże, podpisany w Brześciu Litewskim „traktat brzeski” z 3 marca 1918), dający Niemcom możliwość przerzucenia armii ze Wschodu na Zachód, by na Zachodzie przestało wreszcie być „bez zmian”. Co się – rzecz jasna – nie udało (znowu przez Amerykanów), ale to już historia zupełnie innych miesięcy.
Mnie tutaj męczy jedno: walka wewnętrzna chęci z niechęcią. Chęć podpowiada, by sprawdzić, czy dobrze pamiętam, że za komuny starano się nam wpoić, iż to bolszewicy obalili carat, by uszczęśliwić uciemiężone ludy najlepszym z ustrojów. Niechęć za wszelką cenę stara się uświadomić mi, że dla udowodnienia tego kłamstwa propagandy musiałbym przedzierać się przez gazetowe wstępniaki i podręczniki historii, na widok których dostawałem niegdyś wysypki. Chyba nawrotu tej wysypki boję się bardziej.

 

W lutym urodziło się kilka ciekawych osób, m.in.:

James Joyce (1882-02-02);
księżniczka Bona Sforza (1494-02-02) czyli ta „królowa Bona, która umarła” (1557-11-19);
Tadeusz Kościuszko (1746-02-04), którego nazwisko ma tyle samo liter co nazwisko prezydenta USA wybranego na urząd równo 43 lata później, 1789-02-04;
Charles Lindbergh (1902-02-04), który jako pierwszy przeleciał non stop nad Atlantykiem, a historia jego 72-letniego życia to co najmniej kilkanaście sensacyjnych powieści lub scenariuszy;
Ronald Reagan (1911-02-06), 40. prezydent USA;
Charles Dickens (1812-02-07);
Thomas Edison (1847-02-11);
Abraham Lincoln (1809-02-12), 16. prezydent USA ;
Mikołaj Kopernik (1473-02-19);
Jerzy Waszyngton (1732-02-22), 1. prezydent USA;

Wśród tych, którzy zmarli (w tym wypadku to takie ładne określenie morderstw sądowych), są m.in.:

Maria Stuart, królowa Szkocji, ścięta 1857-02-08 w zamku Fotheringhay;
Giordano Bruno, spalony 1600-02-17 za herezję na rzymskim Campo de’ Fiori.
289 lat później w miejscu egzekucji wzniesiono Giordanowi pomnik.

 

Znaki Zodiaku lutego:
Wodnik (♒) – do 18 lutego
Ryby (♓) – od 19 lutego.
O Wodnikach już było. A o Rybach Czarny Pijar mówi z politowaniem:

Ryba powoduje ciągłe nieporozumienia w pracy i w domu, prochu nie wymyśli, sprawdza się najlepiej jako kontroler biletów komunikacji miejskiej i pod żadnym pozorem nie należy jej dopuszczać do urządzeń bardziej skomplikowanych niż tłuczek do kartofli, bo popsuje.

Zaiste, smutno się robi na samą myśl, że maj i jego Bliźnięta są jeszcze tak daleko.

 

Kwiaty lutego:

fiołek (Viola L.) – kwiat zakochanych, symbolizujący niewinność, szczerość, prawdę, namiętność, piękno i stałość w uczuciach.
Jest też symbolem straty – np. w Australii symbolizuje pamięć o żołnierzach poległych w I wojnie światowej.

pierwiosnek (Primula vulgaris L.) – kwiat szlachetny, występujący jako godło herbowe, ulubiony kwiat premiera brytyjskiego Benjamina Disraeli (1804-1881), upamiętniający rocznicę jego śmierci zwaną Primrose Day (Dzień Pierwiosnka). Gdy dłużej pomyśleć, można dojść do wniosku, że nazwa ta była po myśli zarówno zwolenników jak i przeciwników earla Beaconsfield.

U nas wiersz o pierwiosnku napisał Mickiewicz, zaczynając:

Z niebieskich najrańszą piosnek
Ledwie zadzwonił skowronek,
Najrańszy kwiatek pierwiosnek
Błysnął ze złotych obsłonek.

Ja
Za wcześnie, kwiatku, za wcześnie,
Jeszcze północ mrozem dmucha,
Z gór białe nie zeszły pleśnie,
Dąbrowa jeszcze nie sucha.

Chyba cenił ten utwór, gdyż otworzył nim swój pierwszy tomik poezji, Ballady i romanse (1822), czyniąc niejako wstępem do następnej „Romantyczności”.

Zachwyty filomaty jakże inne były od uczuć, które 80 lat później wzbudził ten wiersz w demonicznym Waldemarze:

– Niech mi pani pokaże karnecik.
Stefcia podała mu seledynowy, malowany gracik z maciupcim ołówkiem tegoż koloru. Waldemar przeczytał na okładce:

Lepsza w kwietniu jedna chwilka
Niż w jesieni całe grudnie.

Uśmiechnął się i usiadł obok Stefci na krześle w ten sposób, że odgrodził ją od sali. […]
– Bardzo dobry aforyzm. Mickiewicz dla siebie go widać ułożył, bo jednak czasami jest inaczej. Na przykład u nas wiosenne chwile były złe, nieufne, drażliwe, słowem brzydkie! Dzisiaj są lepsze, a mamy jesień! [...]
Spojrzał jej w oczy z demoniczną pewnością siebie.

 

Kamień lutego:
ametyst – symbolizuje pobożność, pokorę, duchową mądrość i szczerość.
Podobno chroni przed opilstwem – po grecku bowiem améthystos (ἀμέθυστος) znaczy „nie opiły”.
Wzięło się to ponoć stąd, że ceniąca trzeźwość nimfa Amethis znieść nie mogła zalotów Dionizosa, wiecznie będącego pod dobrą datą. Artemis, bogini łowów, na prośbę nimfy zmieniła ją w klejnot, a że Dionizos urazy nie chował, więc dał mu moc przeciwstawiania się potędze trunku. Starożytni zdobili ametystami czary i puchary, a nasi ujęli rzecz krótko i z właściwą sobie bezpretensjonalnością: łagodzi kaca.
Najwięcej ametystów wydobywa się w Zambii (rocznie podobno ok. tysiąca ton) i w Brazylii. W Polsce – jak zwykle: klejnotonośne są Sudety i tam też, w okolicach Szklarskiej na przykład, daje się znaleźć ametysty.

 

W językach słowiańskich i bałtosłowiańskich
drugi miesiąc roku to:

białoruskiлюты [liuty]
bośniackifebruar
bułgarskiфевруари [februari]
chorwackiveljača
czeskiúnor
kaszubskigromicznik
litewskivasaris
łatgalskisvacainis
łużycki (dolny)swěckowny (też: februar)
łużycki (górny)februar (też: mały rožk)
łotewskifebruāris
macedońskiфевруари [februari] albo cечко [seczko]
rosyjskiфевраль [fievral]
serbskiфебруар [februar]
słowackifebruár
słoweńskifebruar
ukraińskiлютий [liutij]
żmudzkivasaris

 

Przysłowia związane z lutym:

Czasem luty ostro kuty,
czasem w luty same pluty.

Czasem luty się zlituje,
że człek niby wiosnę czuje;
ale czasem tak się zżyma,
że człek prawie nie wytrzyma.

Gdy bez wiatrów luty chodzi,
w kwietniu wicher nie zawodzi.

Gdy ciepło w lutym,
zimno w marcu bywa,
długo trwa zima,
to jest niewątpliwa.

Gdy mróz w lutym ostro trzyma,
tedy jest niedługa zima.

Idzie luty, podkuj buty.

Jeśli ci jeszcze nie dokuczył luty,
to pal dobrze w kominie
i miej kożuch suty.

Kiedy luty puści, to marzec wypiecze.

Kiedy luty schodzi,
człek po wodzie brodzi.

Kiedy luty, obuj buty.

Luty,
gdy wiatrów i mrozów nie daje,
prowadzi rok słotny
i nieurodzaje.

Luty w lód okuty.

Luty, napije się wół pluty.

Na stycznie i lute
trzeba mieć konie kute.

Spyta cię luty: masz-li buty?

W lutym gdy zagrzmi
od wschodniego boku,
burze i wiatry walne
są w tym roku.

W lutym wody wiele
– w lecie głodne nawet cielę.

 

Przysłowia na
Matkę Boską Gromniczną (2 II):

Gdy jasne słońce
w dzień gromniczny będzie,
więcej niż przed tym śniegu
spadnie wszędzie.

Gdy na Gromnice roztaje,
rzadkie będą urodzaje.

Gdy słońce
świeci jasno na Gromnice,
większych jak były mrozów
czyni lice.

Gdy w Gromnice słońce
świeci na śmiecisko,
niechże zachowa gospodarz
słomę wszystko.

Gdy w Gromniczną z dachu ciecze,
zima jeszcze się przewlecze.

Gromnica – zimy połowica.

Gromnice jasne i czyste,
zima potrwa zaiste.

Ile razy przed gromniczną Matką Boską z dachów kapie,
tyle razy przed Wniebowzięciem [15 sierpnia] burze.

Jak na Matkę Boską gromniczną,
tak na św. Józef [19 marca].

Jasny dzień podczas Gromnice
lnu przyczynia na przęślice.

Jeśli Gromnice
mają zielne kwiatki,
kwietną niedzielę śnieżną
mają dziatki.

Na Gromnice – łataj bracie rękawice.

Na Gromnice mróz
– ogryzki do gnoju włóż;
na Gromnice kałużki
– wybieraj z gnoju ogryzki.

Na Gromniczną mróz
– szykuj chłopie wóz.
Na Gromniczną lanie
– szykuj chłopie sanie.

Od Gromnic do Gromnic,
aż nie będzie nic.
[gdy kto kogo łudzi próżną obietnicą, mówią: od…]

Skowronek,
o ile przed Gromnicą śpiewa,
o tyle po tym milczy.

W dzień Panny gromnicznej
bywaj zdrów, mój śliczny.
[t.j. już za późno na zaloty, konkury, gdyż post bliski.]

W Gromnicę milszym w owczarni wilk jak słońce.
[gospodarze utrzymują, że słońce w dniu gromnicznym jest pewną przepowiednią słoty, zimna i zarazy na owoc.]

 

Przysłowia na
św. Agatę (5 II):

Chleb świętej Agaty
od ognia strzeże chaty.
[lud w dniu tym zwykł święcić chleb i sól, a w razie pożaru, szczególniej od pioruna wynikłego, obnosi je dokoła domu, a następnie rzuca w płomienie, wierząc, iż ogień zostanie stłumiony.]

Gdzie święta Jagata,
bezpieczna tam chata.

Po świętej Agacie
widzimy muchy w chacie.

Po św. Agacie
wyschnie bielizna na płocie.

W dzień św. Agaty,
jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty,
to wiosenka na świat pogląda
zza zimowej kraty

 

Przysłowia na
św. Dorotę (6 II):

Na dzień świętej Doroty
ma być śniegu nad płoty.

Po św. Dorocie
wyschną chusty na płocie.

Rzadki dzień św. Doroty
bez mrozu, zawiei, słoty.

Święta Dorotka
wypuszcza skowronka za wrotka.

Wedle świętej Doroty
naprawiaj człecze płoty.

 

Przysłowia na
św. Walentego (14 II):

Gdy na święty Walek deszcze,
mrozy wrócą jeszcze.

Na św. Walentego
bywa zwykle mróz niczego,
ale jak Walek się rozdeszcze,
pewne mrozy wrócą jeszcze.

Święty Walek tych powali,
co patronem go nie zwali.

Św. Walenty gdy odmrozi pięty,
na wyżywienie sprzedawaj sprzęty.

 

Przysłowia na
św. Macieja (24 II):

Gdy Maciej święty
cokolwiek lodu nie stopi,
będą długo chuchali
w zimne ręce chłopi.

Jeśli mróz w święto Macieja,
czterdzieści dni tegoż nadzieja.

Na św. Macieja
prędkiej wiosny nadzieja.

Na św. Maciejca
zniesie gęś pierwsze jejca.

Na święty Maciej lody
wróżą długie chłody,
a gdy płyną już strugą,
to i zimy niedługo.

Skoro po Macieju
drzewa się ogrzeją,
pobiegnij do sadu,
oczyść go z owadu.

Św. Maciej posłał do braci,
czy zimę stracić;
a bracia mu powiedzieli:
niech zaczeka do niedzieli.

Święty Maciej zimę straci,
albo ją zbogaci.

 

Przysłowia na Tłusty Czwartek
(4 II 2016; 23 II 2017, 8 II 2018 i 28 II 2019, 20 II 2020):

Gdy w tłusty czwartek
człek w jedzeniu pofolguje,
łaskawy Pan Bóg
grzech obżarstwa daruje.

Im bliższy czwartek tłusty,
tym weselsze zapusty.

Kto w tłusty czwartek
nie zje pączków kopy,
temu myszy zniszczą pole
i będzie miał pustki w stodole.

Nie zjesz pączka
w tłusty czwartek,
twoje życie mało warte.

Powiedział Bartek,
że dziś tłusty czwartek,
a Bartkowa uwierzyła,
dobrych pączków nasmażyła.

Od tłustego czwartku
do Zmartwychwstania
– ścisły post się kłania.

Tłusty czwartek pączkami fetuje,
a od Popielca ścisły post szykuje

 

Większość przysłów za:
Adalberg, Samuel. Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich.
Warszawa : Druk Emila Skiwskiego, 1889-1894.

Kod literowy

A – Alpha
B – Bravo
C – Charlie
D – Delta
E – Echo
F – Foxtrot
G – Golf
H – Hotel
I – India
J – Juliet
K – Kilo
L – Lima
M – Mike
N – November
O – Oscar
P – Papa
Q – Quebec
R – Romeo
S – Sierra
T – Tango
U – Uniform
V – Victor
W – Whiskey
X – X-ray
Y – Yankee
Z – Zulu

===================

P – Papa
O – Oscar
G – Golf
O – Oscar
R – Romeo
I – India
A – Alpha