Aleksander Doba:

Druga transatlantycka wyprawa kajakowa

000_Olek_Police   17 kwietnia 2014, 23:20 GMT Aleksander Doba wpłynął do Port Canaveral w Centrum Lotów Kosmicznych na Florydzie, po przepłynięciu w kajaku Olo Oceanu Atlantyckiego, z Europy do Ameryki Północnej. Map_2014-04-17_GMT_23-20_FINAL   Druga Transatlantycka Wyprawa Kajakowa Aleksandra Doby składała się z dwóch odcinków:

I Lizbona (2013-10-05; 15:08 GMT) – Ely’s Harbour, wyspa Somerset, Bermudy (2014-02-24; 11:03 GMT); 141 dób 19 godzin i 55 minut; dystans: ok. 4500 Mm.

II –  pozycja 27º23.708’N , 064º02.379’W (2014-03-25; 16:35 GMT) [mn.w. na tej pozycji kajak znajdował się 10 stycznia 2014, w czasie pierwszego odcinka] – Port Canaveral, Floryda (2014-04-17; 23:20 GMT); 23 doby, 6 godzin, 45 minut; dystans: ok. 1000 Mm.

2014-04-17_Port_Canaveral_fot_Piotr_ChmielinskiCzwartek, 17 kwietnia 2014: Aleksander Doba w Port Canaveral, FL / fot. Piotr Chmieliński

  Łącznie Aleksander Doba spędził na oceanie 165 dób, 2 godziny i 40 minut.   Z Port Canaveral, wodami wewnętrznymi  Aleksander Doba dopłynął do mariny przy Riverside Drive w New Smyrna Beach na Florydzie, gdzie 19 kwietnia 2014; o 20:18 GMT oficjalnie zakończył rejs.

 2014-04-19_New_Smyrna_Beach_01_fot_News-Journal_Nigel_Cook2014-04-19_New_Smyrna_Beach_02_fot_News-Journal_Nigel_Cook 2014-04-19_New_Smyrna_Beach_04_fot_News-Journal_Nigel_Cook2014-04-19_New_Smyrna_Beach_05_fot_News-Journal_Nigel_Cook2014-04-19_New_Smyrna_Beach_07_fot_News-Journal_Nigel_Cook2014-04-19_New_Smyrna_Beach_08_fot_News-Journal_Nigel_Cook2014-04-19_New_Smyrna_Beach_10_fot_News-Journal_Nigel_CookWszystkie zdjęcia z New Smyrna Beach:  The Daytona Beach News-Journal / Nigel Cook

*   *   *

Aleksander Doba już raz przepłynął w kajaku Atlantyk, jako pierwszy Polak i trzeci człowiek na świecie. Dokonał tego w 99 dób, 7 godzin i 20 minut (2010-10-26 – 2011-02-02), na trasie z Dakaru (Senegal) do Acaraú (Brazylia), liczącej 3352 Mm (5394 km). Pisaliśmy o tym na naszej stronie Żeglujmy Razem, na której znajdziecie też życiorys Aleksandra Doby, fragmenty jego relacji z pierwszej wyprawy i charakterystykę jego kajaka Olo.

*   *   *

24 kwietnia 2014, w ambasadzie RP w Waszyngtonie, Aleksander Doba otrzymał odznaczenie Amicus Poloniae. Przyznawane jest ono (wg Polish-American Historical Association) osobom spoza Polonii, które w znaczący sposób przyczyniają się do rozpowszechniania wiedzy o Polsce, popularyzacji osiągnięć polskiej kultury, nauki i promocji Polski w Ameryce. (Uwaga: nie szukajcie tego na stronie ambasady, bo nawet jeszcze 3 maja 2014, w aktualnościach, wciąż nie ma; cóż – przeoczyli...)

2014-04-24_AD_&_Ryszard Schnepf_Washington_DC_fot_Michal_DolinskiFot. do prasy zagranicznej i krajowej dostarczyła: Ambasada RP, Washington DC / Michał Doliński


  Oto skrócony opis drugiego etapu rejsu. Szczegóły znajdziecie na stronie Aleksandra Doby.   Postój na Bermudach trwał 27 dni. W kontynuowaniu wyprawy z Europy do Ameryki Północnej polskiemu kajakarzowi pomogli Bermudczycy. Transportu kajakarza i kajaka do miejsca, w którym zawrócił z trasy w stronę Bermudów, by naprawić uszkodzony ster (ok. 100 Mm SW od archipelagu), podjęła się załoga szkunera Spirit of Bermuda, repliki slupu wojennego z pierwszej połowy XIX w. 2014-03-23_Spirit-of-Bermuda Szkuner wypłynął z wyspy Ordinance 23 marca 2014. Na jego pokładzie był Aleksander Doba, jego przyjaciel i mentor wyprawy – kajakarz Piotr Chmieliński oraz kajak Olo.

2014-03-24_fot_Nicola_Muirhead_IMG_0300Fot.: Nicola Muirhead

Piotr Chmieliński:

Warunki do wodowania nie były najlepsze i kapitan Spirit of Bermuda, Karen McDonald, zadała pytanie Olkowi czy wodujemy (z ryzykiem uszkodzenia kajaka), czy wracamy na Bermudy z kajakiem? Olek zadecydował, że wodujemy. Kapitan trochę zaczęła być niecierpliwa, bo zbliżał się sztorm. Niestety w czasie wodowania kajaka odłamany został cały pałąk. Daliśmy Olkowi godzinę na ostateczną decyzję: płynie o własnych siłach uszkodzonym kajakiem na Florydę, albo wsiada na żaglowiec i wracamy na Bermudy. Olek zdjął z odłamanego pałąka światło nawigacyjne i aktywny reflektor radarowy i powiedział mi, że da radę płynąć. Nie chce kończyć rejsu tutaj... I popłynął, mówiąc, że będzie szybciej z mniejszym kajakiem. Wodowanie było na pozycji 27º23.708’N, 064º02.379’W, 25 marca 2014 o godz. 13:35 czasu bermudzkiego [16:35 GMT].

2014-03-25_fot_Nicola_Muirhead_IMG_06252014-03-25_fot_Nicola_Muirhead_IMG_06502014-03-25_fot_Nicola_Muirhead_IMG_0795-2Fot.: Nicola Muirhead

  27 marca 2014, po przepłynięciu ok. 200 Mm w kierunku SW,  Aleksander Doba znalazł się pozycji, na której był już 10 stycznia 2014. Do brzegów Florydy miał jeszcze 700 Mm. 7 kwietnia 2014, kajakarz miał jeszcze do Florydy 400 Mm. 11 kwietnia 2014, do Florydy pozostało już tylko 260 Mm, przy sprzyjających wiatrach. 12 kwietnia 2014, Aleksander Doba był już w rejonie Bahamów.

 Zeszłej nocy [15 kwietnia 2014] potężna burza potargała mnie i zepchnęła z trasy. Teraz mam to, przed czym mnie ostrzegano: Golfsztrom i silny, przeciwny wiatr! Zbliżam się… Olek

17 kwietnia 2014, godz. 17:10 GMT.

11 Mm na wschód od Port Canaveral. Wiatr NE 20 węzłów nie dawał mi szansy dopłynięcia do New Smyrna Beach. Płynę do Port Canaveral. Przepłynięcie Golfsztromu to wielka frajda! Olek

 18 kwietnia 2014 Aleksander Doba:

Ja nie wylądowałem w Port Canaveral, nie postawiłem tam nawet symbolicznie stopy na niczym innym niż kajak. Po powitaniu przez kilkadziesiąt osób, stałem przycumowany kilka godzin przy restauracji. Nie przyjąłem żadnych potraw ani napojów tłumacząc, że ja będę płynął dalej, a z poczęstunku skorzystam chętnie lecz po dopłynięciu do mety w New Smyrna Beach. Taką moją postawę ludzie – chociaż z trudem – zrozumieli. Nawet wstępne obejrzenie paszportu odbyło się za pośrednictwem Piotra, który z paszportem w ręku rozmawiał z policjantami. Uzgodnili, że odprawę graniczną będę miał w New Smyrna Beach. Policjanci podeszli do kajaka, by zrobić sobie przy nim zdjęcie ze mną.

 W sobotę, 19 kwietnia 2014, 20:18 GMT Aleksander Doba dopłynął do mariny przy Riverside Drive w New Smyrna Beach na Florydzie, oficjalnie kończąc rejs.

2014-04-19_New_Smyrna_Beach_03_fot_News-Journal_Nigel_CookFot.: The Daytona Beach News-Journal / Nigel Cook


 

W poniedziałek, 24 lutego 2014, w 142. dniu Drugiej Transatlantyckiej Wyprawy Kajakowej, o godz. 11:03 GMT (06:03 ET, 12:03 czasu polskiego, CET), Aleksander Doba w kajaku Olo dobił do nabrzeża portu Ely's Harbour na wyspie Somerset na Bermudach.

Aleksander Doba wypłynął z Lizbony 5 października 2013, o godz. 15:08:00 GMT Podczas pierwszego etapu rejsu kajakiem między Europą a Ameryką Północną spędził na oceanie:  141 dób 19 godzin i 55 minut (4 miesiące, 18 dób, 19 godz., 55 min.). Długość trasy: 4500 Mm.

Na ostatnich milach przed Bermudami kajakarzowi towarzyszył kuter, na którym był Piotr Chmieliński polski kajakarz i odkrywca, jeden z opiekunów Wyprawy i doradców Aleksandra Doby oraz załoga  dwóch doświadczonych ratowników morskich: Chris Maughan i Brent Munro. Na stronie Wyprawy jest relacja z ostatnich mil pierwszego etapu rejsu spisana przez kajakarza już na lądzie:

Po raz pierwszy od miesięcy jestem przy komputerze! Lądowałem o świcie po bardzo ciężkiej nocy z burzami i w końcówce z silnym, bocznym wiatrem. Spychało mnie na rafy. Miałem szczęście, że była wtedy wysoka woda (pływy wynoszą tu 1,1 metra) i część raf była pod wodą. Wypatrywałem kutra „Frog Cutter” z Piotrem, Chrisem i Bertem. Gdy wreszcie pojawili się, to nie poznałem kutra, bo nie mogli bliżej podpłynąć, bo było dla nich za płytko. Robili jakieś dziwne manewry. Sądziłem, że na płytkiej wodzie coś łowią. Wkurzony byłem okrutnie, bo minąłem już umówione miejsce spotkania, a ich nie ma. Kręci się w pobliżu jakiś kuter, lecz nie chce podpłynąć. Kiwałem do nich, wołałem: HELP! Gdy było trochę głębiej, to podpłynęli i... wreszcie poznałem ich. Na propozycje wzięcia mnie na hol odpowiedziałem: Płyńcie do przodu i pokazujcie trasę. Popłynęli, lecz dziwne manewry czasem były, bo Piotr robił zdjęcia i filmował, gdy ja walczyłem z silnym bocznym wiatrem pod koniec deszczowej i burzliwej nocy. Coś w rodzaju horroru. Płynąłem za nimi kilka kilometrów. Powoli było mi coraz lżej!? Dlaczego? Opływaliśmy południowo-zachodni kraniec Bermudów skręcając w prawo i wiatr zamiast z boku zaczął wiać z tylu i pomagał mi. Poganiałem wtedy kuter: gazu! Momentami nie wiosłowałem dając im szansę oddalenia się. Po świcie wpłynęliśmy do spokojnej zatoki Ely's Harbour. Tam czekały na mnie dwie policjantki, by dokonać pierwszej odprawy paszportowej na Bermudach. Pierwsze kroki na lądzie: beton nabrzeża, a ja jak pijany kiwałem się tracąc równowagę. One czasem podtrzymywały mnie. Mam teraz masę spraw, czuję się dobrze i pozdrawiam Wszystkich. Olek

 2014-02-24_fot_Piotr_Chmielinski_4

Od lewej: Brent Munro, Aleksander Doba, Chris Maughan, Piotr Chmieliński / Fot.: arch. Piotra Chmielińskiego

Oto mapy z pozycją kajaka Olo w poniedziałek, 24 lutego 2014, o 10:20:28 GMT (05:20:28 ET; 11:20:28 czasu polskiego, CET), 43 minuty przed zacumowaniem, na pozycji (wg Spot LLC) 32.28515ºN, 64.88159ºW.

Map_2014-02-24_05-20_GMT_location_1a

Map_2014-02-24_05-20_GMT_location_3a

  Mapa generalna I etapu podróży (ze strony Wyprawy): Map_2014-02-24_11-03_GMT_ALL_c

i mapa przedstawiająca wcześniejsze 40 dni rejsu:

Map_2014-02-24_11-03_GMT_40_days_b

Aleksander Doba, który planował dopłynąć do Florydy, podjął decyzję o płynięciu na Bermudy po awarii steru. Wcześniej przez kilka tygodni zmagał się z przeciwnym wiatrem i prądem, odpychającymi go od wybrzeży kontynetu amerykańskiego i znoszącymi kajak na NE  jak widać na mapie powyżej.

 

We czwartek, 20 lutego 2014, jeszcze 90 Mm przed Bermudami, do kajaka Olo podpłynął kuter wynajęty przez TVP i Piotra Chmielińskiego. Na stronie Wyprawy  znajdują się zdjęcia i relacja ze spotkania, w której Piotr Chmieliński pisze:

Olek jest w doskonalej kondycji fizycznej i psychicznej. Pozdrawia wszystkich i... przepraszał, że życzenia noworoczne od niego nie doszły. Olek nie prosił i nie zaakceptował niczego od nas. Za to poczęstował gości czekoladą  ale sam nawet owoców nie wziął. Samodzielne płynięcie Olka nie zostało zakłócone. Mówi, że ma żywności jeszcze na 4-6 tygodni i... niczego mu nie brakuje poza kontaktem z ludźmi. Olek zrobił zapasowy ster. Użył do tego materiału ze skrzynki zapasowej na jedzenie. Olek kategorycznie powiedział, że płynie sam do Bermudów, naprawi ster (zapasowy psuje mu się często), a później zadecyduje co dalej.

2014-02-20_IMG_3627_fot_Piotr_Chmielinski

2014-02-20_IMG_3669_fot_Piotr_Chmielinski

2014-02-20_IMG_3841_fot_Piotr_ChmielinskiFot.: Piotr Chmieliński / http://www.aleksanderdoba.pl/

Relację i fotografie ze spotkania zamieszcza również Canoe & Kayak Magazine:

2014-02-20_IMG_3689_fot_Piotr_Chmielinski_canoekayak_com

2014-02-20_IMG_3742_fot_Piotr_Chmielinski_canoekayak_comFot.: Piotr Chmieliński / Canoe&Kayak Magazine

2014-02-20_IMG_3800_fot_Piotr_Chmielinski_canoekayak_comAleksander Doba i Piotr Chmieliński                Fot.: arch. Piotra Chmielińskiego / Canoe&Kayak Magazine

  Wcześniej, strona Wyprawy cytuje sms-y kajakarza, wyjaśniające decyzję zmiany kursu:

Czwartek, 13 lutego:

Moi Drodzy, ster urwany na spawach, konieczna naprawa w stoczni. Życie i zdrowie niezagrożone. [...]

Piątek, 14 lutego:

[...] Według sugestii Andrzeja kieruję się na Bermudy. Trójkąt Bermudzki dał mi 13. do wiwatu. Olek.

Sobota, 15 lutego:

[...] Idea wyprawy: samodzielne przepłynięcie między kontynentami – zakłócona. Po naprawie - kierunek Floryda! Olek.

Niedziela, 16 lutego:

Miałem paskudną noc. Gwałtowna, duża burza trwała 1,5 godziny, potem wiatry 35 węzłów. Dryfowałem bokiem do fal, potężne uderzenia.

Oto mapy: wiatrów z 22 lutego (naniesiono: nazwę kajaka i Bermudów):

Map_2014-02-22_winds_4                                                                   Fot.: http://earth.nullschool.net/#current/wind/surface/level/orthographic=-74.90,31.77,3000

prądów z 15 lutego (naniesiono: nazwę kajaka i Bermudów): Map_2014-02-16_currents_3 i wzięta ze strony Wyprawy mapa z trasą (do 22 lutego 2014): Map_2014-02-22   W sobotę, 22 lutego 2014, o godz. 15:38:55 GMT (10:38:55 ET; 16:38:55 czasu polskiego, CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 31.30875ºN, 65.67606ºW. W piątek, 21 lutego 2014, o godz. 15:44:46 GMT (10:44:46 ET; 16:44:46 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.97894ºN, 65.70211ºW. We czwartek, 20 lutego 2014, o godz. 16:34:06 GMT (11:34:06 ET; 17:34:06 czasu polskiego, CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.97894ºN, 65.70211ºW. W środę, 19 lutego 2014, o godz. 16:27:45 GMT (11:27:45 ET; 17:27:45 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.6482ºN, 65.9928ºW. We wtorek, 18 lutego 2014, Spot LLC nie podał pozycji. W poniedziałek, 17 lutego 2014, o godz. 15:23:52 GMT (10:23:52 ET; 16:23:52 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.97957ºN, 65.84537ºW. W niedzielę, 16 lutego 2014, o godz. 16:09:08 GMT (11:09:08 ET; 17:09:08 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.65358ºN, 67.45278ºW. W sobotę, 15 lutego 2014, o godz. 15:39:41 GMT (10:39:41 ET; 16:39:41 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.61191ºN, 67.17037ºW. W piątek, 14 lutego 2014, o godz. 15:44:04 GMT (10:44:04 ET; 16:44:04, CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.28299ºN, 67.65665ºW. We czwartek, 13 lutego 2014, o godz. 15:17:52 GMT (10:17:52 ET; 16:17:52 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 29.97688ºN, 68.2001ºW. We środę, 12 lutego 2014, o godz. 15:40:45 GMT (10:40:45 ET; 16:40:45 CET) kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.12902ºN, 67.56049ºW.

We wtorek, 11 lutego 2014, 15:46:28 GMT (10:46:28 ET; 16:46:28 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji  30.38336ºN, 67.47174ºW.

W poniedziałek, 10 lutego 2014, o godz. 15:29:51 GMT (10:29:51 ET; 16:29:51 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.62873ºN, 67.5524ºW.

W niedzielę, 9 lutego 2014, o godz. 16:18:20 GMT (11:18:20 ET; 17:18:20 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.98715ºN, 67.74557ºW.

W piątek, 7 lutego 2014, o godz. 17:39:35 GMT (12:39:35 ET; 18:39:35 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.95591ºN, 68.21071ºW.

We czwartek, 6 lutego 2014, o godz. 17:51:42 GMT (12:51:42 ET; 18:51:42 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 30.92745ºN, 68.33475ºW.

We wtorek, 28 stycznia 2014, o godz. 18:00:10 GMT (1:00:10 p.m. ET; 19:00:10 CET), kajak Olo znajdował się (wg Spot LLC) na pozycji 29.25666ºN  68.42392ºW.

Gdy porównywać te pozycje, widać że do 9 lutego wiatr i prąd przesuwały Aleksandra Dobę mimo jego wysiłków na NE. Dopiero poniedziałek, 10 lutego, przyniósł istotną zmianę pogody i kierunku kursu na trzy dni. Później znów przyszedł sztorm, który uszkodził ster Ola i kajakarz podjął decyzję zmiany kursu.

7 lutego, Andrzej Armiński główny sponsor wyprawy, w którego stoczni powstał kajak Olo, konstruktor jachtowy i żeglarz nagrodzony Srebrnym Sekstantem za rejs roku 1998 napisał na stronie Wyprawy:

Po trzech miesiącach fantastycznej, szybkiej żeglugi i przepłynięciu niemal 90 procent trasy przez Atlantyk, Olek nagle utknął i kręci się w kółko.

Przyczyną tego stanu rzeczy jest opuszczenie przez Olka strefy pasatów i wpadnięcie w położony dalej na północ rejon z przewagą wiatrów zachodnich i południowych. Dostał się w miejsce, do którego nigdy nie powinien był trafić.

Jak do tego doszło? Od 1 stycznia powoli, ale nieustannie skręcające w prawo wiatry pasatowe znosiły niepostrzeżenie kajak na północ. Najwidoczniej Olek nie był w stanie temu przeciwdziałać, a może nie docenił konsekwencji znoszenia na północ. Nie mieliśmy z nim wtedy kontaktu.

Od 15 stycznia kajak właściwie nie płynie w stronę Florydy, odległej o niespełna 700 mil. Olek desperacko walczy, aby powrócić w rejon leżącego o 200 mil na południe równoleżnika 28 stopni N, gdzie przeciwne wiatry nie występują w takim natężeniu jak w miejscu, gdzie kajak się obecnie znajduje.

Na razie przeciwne wiatry są górą i spychają kajak coraz dalej na północ, a bardzo chaotyczna trasa kajaka widoczna na mapie jest świadectwem nadludzkiego wysiłku, jaki Olek wkłada w przeciwdziałanie dryfowi.

Wierzmy, że do najtwardszego kajakarza i teraz los się uśmiechnie i kilka dni korzystnej pogody pozwoli mu wyrwać się z pułapki.

  Wiatr i prąd skutecznie odpychały kajakarza od wybrzeży Florydy. Oto porównanie przybliżonych pozycji z 2014-01-28 i 2014-02-10 wg map Google'a: Map_2014-02-10_01-28_B Aleksander Doba płynął przez „trójkąt bermudzki”.

Map_2014-01-27_Trojkat_Berm                                                                                                                                              mapa ze strony Aleksandra Doby

Andrzej Armiński powiedział w jednym z wywiadów, że Aleksander Doba to nie tylko twardy człowiek, ale najtwardszy z twardych, jakich zna. Widać to doskonale na mapach, przedstawiających pracę kajakarza podczas obecnej wyprawy, która jest jego drugą transatlantycką ekspedycją (o pierwszej,czytajcie na naszej stronie Żeglujmy Razem, na której znajdziecie też życiorys Aleksandra Doby i charakterystykę jego kajaka Olo).  

Druga Transatlantycka Wyprawa Kajakowa Aleksandra Doby rozpoczęła się 5 października 2013 kajakarz wypłynął z Lizbony.

 

2013-10-05_160826_fot_Rui_Canhoto5 października 2013, 15:08:00 GMT: Aleksander Doba w kajaku Olo wypływa z mariny Doca do Bom Sucesso w Lizbonie (dzielnica Belém) / Fot.: Rui Canhoto

  2013-10-05_DSC_0103_fot_Karolina_Krzemien

Przepływa obok Padrão dos Descobrimentos – pomnika odkrywców, upamiętniającego największych portugalskich odkrywców i żeglarzy / Fot: Karolina Krzemień

  Forte_de_São_Lourenço_do_Bugio

17:40 GMT – mija latarnię morską Farol do Bugio i wypływa na otwarte wody Atlantyku / Fot.: Wiki

 

Odległość międy Portugalią a Florydą, liczona po ortodromie, to 3600 Mm. Trasa kajaka Olo zaplanowana została na ponad 4500 Mm.

Planowana trasa_A

 

Trasa Aleksandra Doby w kajaku Olo od 5 października 2013 do 24 lutego 2014 (Lizbona  Bermudy):

Map_2014-02-24_11-03_GMT_ALL_c   Ostatni odcinek pierwszego etapu był najtrudniejszy: kajakarz musiał walczyć z przeciwnymi wiatrami i prądami.

IDL TIFF file                                              Fot: http://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a003900/a003913/index.html

Dla przykładu: mapa pogodowa z 21 stycznia 2014  czarne kółko to pozycja kajaka Olo w czasie największego natężenia zbliżającego się sztormu, który zesłał minusowe temperatury nawet na Florydę.

Map_2014-01-21    

Aleksander Doba już raz przepłynął w kajaku Atlantyk, jako pierwszy Polak i trzeci człowiek na świecie. Dokonał tego w 99 dób, 7 godzin i 20 minut, na trasie z Dakaru (Senegal) do Acaraú (Brazylia), liczącej 3352 Mm (5394 km).

wpid-doba-poster 1b

Pisaliśmy o tym na naszej stronie Żeglujmy Razem, na której znajdziecie też życiorys Aleksandra Doby, fragmenty jego relacji z pierwszej wyprawy i charakterystykę jego kajaka Olo.

  Dokładne relacje z Drugiej Transatlantyckiej Wyprawy Kajakowej Aleksandra Doby  na stronie  Wyprawy. 2013-10-05_DSC_0087_fot_Karolina_Krzemien                                                                                   Fot: Karolina Krzemień Poniżej: fragmenty komentarzy, które Aleksander Doba przesyłał z pokładu Ola od wypłynięcia do momentu awarii telefonu Inmarsat (20 grudnia 2013).   14 października, 2013 Wiatry bardzo słabe ze zmiennych kierunków, upał 30 stopni. Ocean łagodnie pofalowany. Kilkanaście żółwi. Jeden opalał się jak martwy. Gdy stuknąłem go lekko wiosłem – obudził się. Nie wyglądałem na żółwiojada, a do kajakarzy chyba przywykł – pozował do sesji zdjęciowej. Pojawiły się ryby. Olek   17 października, 2013 Dziś flauta. Działałem przy odsalarce – nowa wersja podłączenia. Zatankowałem 8 litrów.   19 października, 2013 Front przeleciał. Trudno cieszyć się z przeciwnego wiatru 10-20 węzłów przez całą dobę! Kajak ustawiłem w dryfie, bokiem do fal. Kołysało mocno, ale był mniejszy dryf. Przy próbach snu kilkanaście razy dostałem bryzgi fal na głowę. Właz był zamknięty ze szparką dla wentylacji. Wentylator w dzień działa słabo. Zimne jedzenie: suchary, keczup, cebula, piernik, ciastka, woda.   26 października, 2013 Prognozy z ostatniego tygodnia były trafne choć niekorzystne. Nareszcie zmiana kierunku wiatru. Miałem pół godziny narastających emocji. Od południa, wprost na mnie płynął statek. Włączyłem aktywny reflektor radarowy, przygotowałem aparat fotograficzny. Stałem przy pałąku i kiwałem, by płynęli w prawo. Przepłynęli 30 metrów ode mnie. Olek   3 listopada, 2013 W nocy z 1 na 2 listopada 2013 byłem najbliżej wyspy La Palma, około 17 mil. Widoczne były światła miejscowości na lądzie. Rano piękny wschód słońca zza gór. Teraz następny ląd to Wyspy Karaibskie.   12 listopada, 2013 Przez tydzień nie spotkałem żadnego statku, a dziś pojawił się jedną milę ode mnie kuter rybacki. Później, 50 metrów za rufą zauważyłem łeb kaszalota. Płynął obok kilka minut, w pewnym momencie pokazał się cały, z ogonem.   18 listopada, 2013 Problemem samotnej żeglugi jest utrzymanie kursu, gdy kapitan śpi. Z opróżnionej skrzyni na zapasy wyciąłem elementy na osłonę włazu (działa) i samoster. Zamontowałem go kilka dni temu. Spisywał się świetnie. W nocy w czasie silnego wiatru i dużych fal samoster nie wytrzymał i zaczął się rozpadać. O świcie, przy wietrze 15 węzłów i trzymetrowych falach popełzłem na rufę, by zdemontować samoster. Miałem różne zabezpieczenia przed wypadnięciem za burtę. EMOCJE BYŁY! Zdemontowałem wszystko i zacząłem przerabiać odzyskane elementy na drugą wersję samosteru. Pozdrawiam, Olek   27 listopada, 2013 Wczoraj upał 30 stopni i flauta. Podpłynąłem do boi hydrologicznej B11. Średnica 30 cm, wystaje 1 metr nad wodę. Zrobiłem podwodne zdjęcia kajaka – głównie kaczenic. Na szarej farbie antyporostowej jest ich mało. Powyżej szarej farby wzdłuż prawej (nienasłonecznionej) burcie kaczenice obrosły gęsto pasek żółtej farby o szerokości 5 cm. Obrosły również ster. Ich długość 50 mm. Po zrobieniu zdjęć usuwałem je. Otrzymuję różne komentarze. Dla zazdrośników zamieszczam opis moich dolegliwości: 1. Na całym ciele, głównie w pachwinach, zwłaszcza udowych i na pośladkach, gdzie jest najgorsza wentylacja, pojawiają się czerwone plamki o średnicy 6 mm. Są to miejsca bardzo drażliwe i swędzące. Po tygodniu mają średnicę 10 mm i są wypukłe. Po dwóch tygodniach na środku plamki pojawia się białawe wybrzuszenie, 3 mm średnicy, wypełnione płynem. Po trzech tygodniach objawy zaczynają się cofać. Cały proces trwa jeden miesiąc. W pachwinach udowych zajęte bywa 75% powierzchni ciała. Cały czas te zmienione miejsca swędzą. 2. W głębi skóry (głównie dłoni) tworzą się białe zmiany o średnicy 3-5 mm. Bolesne przy dotyku. Bardzo dokuczają w miejscu, gdzie trzymam wiosło. Uraża i boli. Jednorazowo mam kilkadziesiąt tego rodzaju zmian. Trwają około miesiąca. 3. Zapalenie spojówek ustąpiło po tygodniu. 4. Pod płytkami paznokci u rąk i nóg wyrasta mi białawy twór (grzybica?), oddzielający płytkę paznokcia od opuszki palca. Wrasta to coraz głębiej. Nie boli, lecz czuję, że tracę paznokcie. 5. Uszkadzana skóra dłoni przez tarcie soli. Zalecenia lekarskie: przebywać z dala od słonej wody. Częste kąpiele w słodkiej wodzie. Utrzymywać skórę w suchości. Ha, ha, ha. Takie same dolegliwości trapiły mnie podczas poprzedniej wyprawy. Jest czego zazdrościć? Pozdrawiam Olek   9 grudnia, 2013 W nocy z soboty na niedzielę przetarła się linka od pedału do kabiny, co skutkowało niemożnością sterowania z kabiny. Rano naprawiłem, przeszła solidna burza. W dzień z przykrością patrzyłem jak szybko zachodni wiatr o prędkości 20 węzłów gna mnie w stronę Afryki. Czy ten sztorm ma jakieś imię? Ciśnienie 1010 mb. Nie dryfuję bokiem, bo za silne uderzenia fal. Ciężka noc w niedzieli na poniedziałek. Wiatr WNW 20 węzłów, ciśnienie 1009 mb. Musiałem zmniejszyć skuteczność hamowania w dryfie i pognać z wiatrem. Pozdrawiam Olek   16 grudnia, 2013 Co do pytania o mój sen, to muszę powiedzieć, że w dzień nie śpię. Kabina jest bardzo mała i hałaśliwa, słaba wentylacja. Śpię maksymalnie 6 godzin na dobę w kilku, kilkunastu lub kilkudziesięciu ratach. Fale są nieregularne. Oprócz zwykłego szumu, pluskania i kołysania, co jakiś czas mocniejsza lub załamująca się fala wali w kadłub tuż koło ucha. Taki piękny sen, a tu brutalna przerwa! Woda lejąca się na głowę przez niedomknięty właz. Jestem stale zmęczony brakiem snu. [...] Pozdrawiam Olek   17 grudnia, 2013 W nocy przepłynąłem za południk 45ºW, który jest w pobliżu połowy trasy. Przesyłam wszystkim sympatykom wyprawy pozdrowienia ze środka Atlantyku. Dziękuję za trzymanie kciuków, przesyłanie dobrej energii i wszelkie inne formy poparcia.   18 grudnia, 2013 Przepływam nad wielkim pasmem górskim: Grzbietem Północnoatlantyckim. Góry są jednak bardzo głęboko pode mną. Zachmurzenie 1/8 Cu. Temperatury: woda 23 stopnie, powietrze 20-30 stopni.      
Calendar

« February 2017 »
Mo Tu We Th Fr Sa Su
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28          

Zima

– Śnieg pada zimą. Zima to jedna z czterech pór roku. Pozostałe to… hm…
– Była to bardzo dobra odpowiedź, doskonała. Ale nawet do najlepszej odpowiedzi zawsze da się coś dodać. Nie odejmować, a dodać.

* * *

Od kiedy pamiętam, słowo „zima” wywołuje u mnie zawsze jedno skojarzenie: widzę wtedy obraz Myśliwi na śniegu (1565) Pietera Breughla Starszego.
Nie wiem, dlaczego. Ani nie jest to mój ulubiony obraz, ani nie chadzam na polowania, zima też (do przeprowadzki na Florydę) nie była moją ulubioną porą roku – ale fakt jest faktem, niezależnie od tego, jak bardzo bym się sam sobie dziwił.
Zdziwienie jest tym większe, że pamięć podsuwa detal, a nie jest nim ani biała płaszczyzna śniegu na pierwszym planie, ani skulone trzy sylwetki (z których jedna ledwo widać) łowców wracających z jednym marnym lisem i zmęczonymi, kulącymi ogony pod siebie psami, ani ludzie przy ogniu, ani nawet łyżwiarze na sadzawce. Detalem tym jest lecąca sroka, czarnym krzyżem nakładająca się na górski krajobraz.
Że to sroka – choć na drzewach siedzą wrony i być może kawki – wnioskuję po ogonie. I po innym obrazie Breughla Starszego – Pejzaż z szubienicą, mającego też inny tytuł: Sroka na szubienicy (1568). Sroki są tam nawet trzy: ta tytułowa siedzi na belce rusztowania, druga – na kamieniu obok, a trzecia leci. Sroki lubią towarzystwo. Breughel lubił sroki. Ja też je lubię.

„Schematyzm” – powiedział kolega po przeczytaniu tego fragmentu. – „Stereotypy. Jest zima, to musi być Breughel. Czterysta pięćdziesiąt lat, to co chcesz? Odwiecznych praw natury nikt nie zmieni.”

* * *
Zima – jedna z czterech podstawowych pór roku
w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego.
Na półkuli północnej charakteryzuje się najniższymi temperaturami powietrza w skali roku, umiarkowaną ilością opadu atmosferycznego, zazwyczaj zestaloną (zamarzniętą) formą opadu i osadu atmosferycznego,
a większość świata roślin i zwierząt przechodzi okres uśpienia.

Za zimę klimatyczną przyjmuje się okres roku (następujący po jesieni), w którym średnie dobowe temperatury powietrza spadają poniżej 0°C (32°F).
Zasadniczo zimę poprzedza jesień, jednak pomiędzy tymi okresami znajduje się klimatyczny etap przejściowy - przedzimie.

Zima astronomiczna na półkuli północnej rozpoczyna się
w momencie przesilenia zimowego (w 2016 – 21 grudnia)
i trwa do momentu równonocy wiosennej (w 2017 – 20 marca). Daty przesilenia i równonocy są zmienne, czasem wypadają dzień wcześniej lub dzień później,
a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień.
Podczas zimy astronomicznej dzienna pora dnia jest krótsza od pory nocnej, jednak z każdą kolejną dobą dnia przybywa,
a nocy ubywa.

W dniu przesilenia zimowego, przypadającym na grudzień, Słońce góruje w zenicie nad półkulą południową na szerokości zwrotnika Koziorożca. Na półkuli północnej jest to najdłuższa noc
(i najkrótszy dzień) w roku.
Kąt padania promieni słonecznych (w południe) w dniu przesilenia zimowego w centrum Warszawy – na 52°14' szerokości geograficznej północnej – wynosi 14°20'.

Przesilenie zimowe w większości kultur było okazją do świętowania „odradzania się Słońca”.
W starożytnym Rzymie obchodzono Saturnalia, w Persji – narodziny Mitry, boga Słońca. Plemiona germańskie obchodziły Jul, Słowianie – Święto Godowe.
Chrześcijaństwo, od IV w., obchodzi zimą – 25 grudnia – dzień urodzin Jezusa. Dlaczego akurat 25 grudnia – różnie powiadają o tym, ale zamieszanie z datami zaczęło się dopiero po zastąpieniu niedokładnego (wobec Słońca i Księżyca) kalendarza juliańskiego nowocześniejszym kalendarzem gregoriańskim.
Na Zachodzie, gdzie kalendarz gregoriański przyjął się niemal od razu, pozostano przy nominale daty, bez względu jak się to miało do wyliczeń dawniejszych, zatem Boże Narodzenie wypada tam 25 grudnia. Na Wschodzie w liturgii obowiązuje starodawny kalendarz juliański, ale życie świeckie toczy się wg obowiązującego kalendarza gregoriańskiego. Stąd juliański 25 grudnia przypada na gregoriański dzień 7 stycznia.
Dwa tygodnie wielkiej różnicy nie czynią, świętować można podwójnie – grunt, że obie daty zimowe są.

Od czasów rzymskich, dokładnie od 46 r. p.n.e. w zimie, 1 stycznia, obchodzony jest również początek nowego roku.

W dniu równonocy (ekwinokcjum, ang. equinox) wiosennej, wypadającym w marcu, Słońce góruje w zenicie nad równikiem
i przechodzi przez punkt Barana. Na półkuli północnej zima się wtedy kończy i rozpoczyna się wiosna. Teoretycznie.
Istnieje bowiem nordycka przepowiednia o tym, że pewnego razu przyjdzie Wielka Zima trwająca trzy lata – Fimbulvinter, która poprzedzi zmierzch bogów – Ragnarök. Że przy okazji zginą ludzie, jest oczywiste, a Normanowie podali to dodatkowo we własnej stylistyce: głód nastanie tak straszny, że ludzie zjedzą się nawzajem, lądy najpierw spustoszy ogień, a później zaleje morze – czyli nastąpi koniec świata.
Czyli, wypisz wymaluj, Wikingowie stworzyli obraz termonuklearnej zimy.
Jest też co prawda akcent optymistyczny, a jakże: po tym wszystkim nastanie era szczęśliwości i nowy świat, bo ponoć jedna para ludzka ocaleje. Pozostaje tylko pytanie: i po co to wszystko?

Jeśli ktoś się chce utrzymać w klimacie i to bez happy endu, niech przeczyta powieść Nevila Shute'a Ostatni brzeg (1957), albo obejrzy jedną z dwóch jej adaptacji filmowych. Moim zdaniem ta starsza (1959), z Gregorym Peckiem, Avą Gardner i Anthonym Perkinsem, jest lepsza.

* * *

Zima to słowo wywodzące się niemal wprost z naszej językowej przeszłości.
Etymologicznie jego najbliższy krewniakiem jest słowo himā (हिमा) ‘mróz, chłód, śnieg’ (Himalaje to ‘dom chłodu / mrozu / śniegu’), które zachowało się w sanskrycie, najstarszym zapisanym (z należących do wspólnoty praindoeuropejskiej) języku, w wersji wedyjskiej sięgającym połowy drugiego tysiąclecia p.n.e.
W hindi himā to również ‘lód’.

Zima w językach słowiańskich
i bałtosłowiańskich
:

białoruskiзіма [zima]
bośniackizima
bułgarskiзима [zima]
chorwackizima
czeskizima
kaszubskizëma
litewskižiema
łatgalskizima
łużycki (dolny)zyma (też: zymje)
łużycki (górny)zyma
łotewskiziema
macedońskiзіма [zima]
rosyjskiзима [zima]
serbskiзима [zima]
słowackizima
słoweńskizima
ukraińskiзима [zima]
żmudzkižėima

Zadziwiająca jednomyślność!

Przysłowia związane
z zimą:

Będzie zima, będzie mróz,
będzie ptaszek jajka niósł.

Deszcze Michałowe
prawią w zimie powietrze zdrowe.

Gdy tęga zima nastanie
w pierwiotku adwentu,
ośmnaście tygodni
nie spocznie ani momentu.

Idzie zima, a tu butów nie ma.

Idzie zima,
a tu chleba nie ma;
mój Ty Panie z nieba,
daj nam chleba.

Jak w zimie piecze,
to w lecie ciecze.

Jaka zima, takie lato.

Kafla z pieca, szybki z okna,
a tu zima, butów ni ma.
[t.j. zbytków mu się zachciewa, a butów nie ma]

Kiedy się liść gęsto trzyma,
nie tak prędko będzie zima.

Kiej w zimie piecze,
to w lecie ciecze.

Kto zimie próżnuje, ten lecie musi być leniwy.

Na modrzewiu zima
niedługo trzyma.
[Góralskie: śnieg, gdy spadnie zanim modrzew zrzuci igły, zniknie prędko, bo na nich nigdy nic leży długo.]

Na świętego Grzegorza [12 marca]
idzie zima do morza.

Połowa zimy, połowa pastwy.

Późna zima długo trzyma.

Słaba zima, kiepskie lato.

Spyta cię zima zarazem:
byłżeś w lecie gospodarzem?

W pierwszym tygodniu
pogoda stała,
będzie długo zima biała.

W zimie koła, w lecie sanie robić.

W zimie odkryte ucho,
to w lecie sucho.

W zimie: komin nam ojcem,
fajerka matką,
kożuch dobrodziej,
a zapiecek chatką.

Zima następuje tęga,
póki głowy twej nie sięga;
postaraj się o barana,
a chwal niebieskiego Pana.

Zima nie jednemu zajrzy pod napiętki.
[niejednemu dokuczy, da się we znaki]

Zima nie pyta, gdzie się lato podziało.

Zima, jak w psiarni.

Zimą to człek siedzi doma,
albo pije gdzie u kuma.

Zimę uśmierza wiosna,
wiosnę lato niszczy.

Większość przysłów za:
Adalberg, Samuel. Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich. Warszawa : Druk Emila Skiwskiego, 1889-1894.

(na samej górze był Ionesco)

Jeszcze o zimie
(bez powodu, wybrane na chybił trafił):

Maria Konopnicka
Zła zima

Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła!
Szczypie w nosy, szczypie w uszy
Mroźnym śniegiem w oczy prószy,
Wichrem w polu gna!
Nasza zima zła!

Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła!
Płachta na niej długa, biała,
W ręku gałąź oszroniała,
A na plecach drwa...
Nasza zima zła!

Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła!
A my jej się nie boimy,
Dalej śnieżkiem w plecy zimy,
Niech pamiątkę ma!
Nasza zima zła!

 

Maria Konopnicka
Ślizgawka

Równo, równo, jak po stole,
Na łyżewkach w dal...
Choć wyskoczy guz na czole,
Nie będzie mi żal!

Guza nabić – strach nieduży,
Nie stanie się nic;
A gdy chłopiec zawsze tchórzy,
Powiedzą, że fryc!

Jak powiedzą, tak powiedzą,
Pójdzie nazwa w świat;
Niech za piecem tchórze siedzą,
A ja jestem chwat!

 

Maria Konopnicka
Zmarźlak

A widzicie wy zmarźlaka,
Jak się to on gniewa;
W ręce chucha, pod nos dmucha,
Piosenek nie śpiewa.

— A czy nie wiesz, miły bracie,
Jaka na to rada,
Gdy mróz ściśnie, wicher świśnie,
Śnieg na ziemię pada?

Oj, nie w ręce wtedy dmuchaj,
Lecz serce zagrzewaj,
Stań do pracy, jak junacy,
I piosenkę śpiewaj!

 

Maria Konopnicka
Rzeka

Za tą głębią, za tym brodem,
Tam stanęła rzeka lodem;
Ani szumi, ani płynie,
Tylko duma w swej głębinie:

Gdzie jej wiosna,
Gdzie jej zorza?
Gdzie jej droga
Het, do morza?

Oj, ty rzeko, oj, ty sina,
Lody tobie nie nowina;
Co rok zima więzi ciebie,
Co rok wichry mkną po niebie.

Aż znów przyjdzie
Wiosna hoża
I popłyniesz
Het do morza.

Nie na zawsze słonko gaśnie,
Nie na zawsze ziemia zaśnie,
Nie na zawsze więdnie kwiecie,
Nie na zawsze mróz na świecie.

Przyjdzie wiosna,
Przyjdzie hoża,
Pójdą rzeki
Het do morza!
 
 
Jeremi Przybora
Na całej połaci śnieg

Na całej połaci śnieg.
W przeróżnej postaci śnieg.
Dla sióstr i dla braci
zimowy plakacik
– śnieg, śnieg.
 
Na naszą równinę – śnieg.
Na każdą roślinę – śnieg.
Na tłoczek przed kinem,
na ładną dziewczynę – śnieg, śnieg.

Na pociąg do Jasła,
na wzmiankę że zgasła,
na napis „Brak masła”
na starte dwa hasła,
na flaszki od wódki,
na tego złe skutki,
na puste ogródki,
na dzionek za krótki.

Na w sinej mgle dale – śnieg,
na kocham cię stale – śnieg,
na żale, że wcale
i na tak dalej
tak dalej, tak dalej
na tak dalej – śnieg
śnieg
 
Tekst ten, do muzyki Jerzego Wasowskiego, śpiewali w „Kabarecie Starszych Panów” Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski.
Inne wykonania: Kalina Jędrusik, Anna Maria Jopek i Jeremi Przybora

LUTY

W lutym do wiosny jeszcze daleko,
bowiem u jego granic jaśnieje
tak wielki obszar bieli jak mleko,
że może zaćmić nawet zawieję.

Zamieć porusza nagie zarośla,
od jej uderzeń domy się chwieją,
a ponad nimi szaleje wiosna
i dorównuje siwiźnie bielą.

Josif Brodski, „Instrukcja dla więźnia” („В феврале далеко до весны”),
15 lutego 1964; przekład: Katarzyna Krzyżewska

Ponieważ wciąż jeszcze zdarzają się w Polszcze ludzie znający język Lermontowa i Bułhakowa, a ja uważam, że gdy można coś przeczytać w oryginale – to trzeba, więc dla tych, co zrozumieją, oryginał:

<А. А. А.>

(«В феврале далеко до весны»),

В феврале далеко до весны,
ибо там, у него на пределе,
бродит поле такой белизны,
что темнеет в глазах у метели.

И дрожат от ударов дома,
и трепещут, как роща нагая,
над которой бушует зима,
белизной седину настигая.

15 февраля 1964

 

Luty – drugi miesiąc w roku według używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego.
Jest to także miesiąc najkrótszy w obu kalendarzach: luty gregoriański i luty juliański mają po 28, a w latach przestępnych po 29 dni.
I jest to trzeci miesiąc meteorologicznej zimy.

Nazwa powtarza się w dwóch sąsiednich językach wschodniej słowiańszczyzny: w ukraińskim (лютий) i białoruskim (люты).
Po etymologię trzeba jednak sięgnąć do Brücknera, albo przynajmniej do jakiegoś słownika staropolskiego, lub z odniesieniami do staropolszczyzny.
Słownik języka polskiego z lat 1960., w redakcji Witolda Doroszewskiego, podaje, że nazwa miesiąca wywodzi się od staropolskiego „luty” – ‘zimny’, ‘mroźny’, ‘srogi’, ‘okrutny’, ‘dziki’, ale że przymiotnik ten jest już tylko w użyciu książkowym. Dziś chyba tylko nieliczni skojarzą nazwę drugiego miesiąca ze srogością mrozów i dzikością puszczańskiego zwierza.

Ciekawe skojarzenie podsuwa Słownik wileński z 1861. Po haśle „luty” jest „Lutyca”: imię słowiańskiej jędzy piekielnéj, ob. Dracica.

Szukajmy więc dalej:

Dracica – słowiańska jędza. Jak Dydki męzkie, tak Dracice żeńskie wojsko piekielne, trapiące grzeszników na ziemi i w piekle. Przybierają postaci straszliwe. Znaczą wyrzuty sumienia. Odpowiadają greckim Eumenidom i łacińskim Furjom. Inne imiona ich: Ostudy, Lutyce, Tassany.

Dracz zaś, według tego samego słownika, znaczy „zdzieracz, łupieżca”, a dracza – „zdzieranie, zdzierstwo”. Do czego dołączony jest cytat ilustrujący, skądinąd bardzo do współczesności pasujący: Niech się ten wilk urzędnik tą draczą wspomoże.

Gdy sięgnąć do nazw miesięcy w Encyklopedii staropolskiej (1900-1903) Zygmunta Glogera, dojść można do wieku XIV, gdy luty nazywał się „strąpacz” (prawdopodobnie od strzępienia czyli ścinania szronem).
W staropolszczyźnie używany był też starosłowiański „sieczeń”, który w innych językach słowiańskich jest nazwą stycznia (po ukraińsku to січень, po chorwacku – siječanj).
Samuel Linde w swoim Słowniku (1807-1814), podaje jeszcze „świeżnik” i „drugnik” (od ‘drugi’). Kopaliński dodaje „gromnicznik” (od święta NMP Gromnicznej) i „mięsopustnik”, od mięsopustu – ostatnich trzech dni dni karnawału zwanych „ostatki”, które w dawnej Polsce obchodzono hucznie, z pijatykami, tańcami, kuligami i balami przebierańców.

Większość języków europejskich przejęła nazwę łacińską: Februarius. Rzeczownik ten oznaczał ostatni miesiąc kalendarza starorzymskiego, który przeznaczony był na obrzędy oczyszczające (łac. februa, l.poj. februum) przed początkiem nowego roku.
Zwyczaj zaczynania nowego roku od pierwszego dnia miesiąca Ianuarius wprowadził w reformie kalendarzowej Gajusz Juliusz Cezar w 45 r. p.n.e.

 

Rocznice lutego:

2 lutego
w kościele katolickim obchodzone jest Ofiarowanie Pańskie, w Polsce nazywane tradycyjnie świętem Matki Bożej gromnicznej.

Począwszy od IX wieku wierni przynoszą 2 lutego do kościoła świece do pobłogosławienia zwane gromnicami, zwane tak od słowa „grom”, bowiem zapalano je w czasie burzy i stawiano w oknie, gdy modlono się o oddalenie piorunów.
Angielskie tłumaczenie polskiej nazwy to Feast of Our Lady of Thunder Candles, ale w angielskiej terminologii katolickiej święto zwane jest Presentation of the Lord lub Purification of the Blessed Virgin Mary; święcenie gromnic to Candlemas lub Candle Mass.
W krajach hiszpańskojęzycznych, 2 lutego obchodzone jest święto Presentación de Jesús en el Templo (zaprezentowanie Jezusa w Świątyni), Purificación de la Virgen (oczyszczenie Dziewicy) lub La Virgen de la Candelaria (Dziewica z Candelarii). To ostatnie związane jest z obchodami święta Matki Boskiej – patronki Wysp Kanaryjskich, której figura znajduje się w Candelarii na Teneryfie (i to jest wielka osobna historia, o której może kiedy indziej).
W Meksyku 2 lutego wydają przyjęcia ci, którzy w dniu Trzech Króli znaleźli figurkę dzieciątka Jezus w swojej porcji ciasta Rosca de Reyes (‘ciasto Trzech Króli’ mające formę pierścienia).

Kościół prawosławny świętuje w lutym Spotkanie Pańskie (2 lutego wg kalendarza juliańskiego, obowiązującego w liturgii prawosławnej; 15 lutego wg kalendarza gregoriańskiego).

Tak się składa, że do końca drugiej dekady wieku XXI, w lutym wypada ostatni czwartek przed wielkim postem, rozpoczynający ostatni tydzień karnawału – Tłusty Czwartek (4 II 2016; 23 II 2017, 8 II 2018, 28 II 2019 i 20 II 2020).

Odpowiednikiem Tłustego Czwartku w niektórych krajach jest Mardi Gras ‘tłusty wtorek’ lub Pancake Tuesday ‘naleśnikowy wtorek’, obchodzony przed środą popielcową.
Od lat media, a teraz nawet Wikipedia, uporczywe lansują przesąd, że kto nie zje pączka w Tłusty Czwartek… itd., czyli dokładnie jak w łańcuszkach szczęścia. Co znaczy, że gdzieś w podziemiu działa lobby cukierników, które uprawia dywersję za pomocą kryptoreklamy. I dobrze – obyśmy nigdy gorszych lobby nie mieli!

 

14 lutego jest Dniem Zakochanych (Walentynki).
Dzień to z pewnością piękny, ale jeśli przypomnieć sobie śpiewkę:

To-morrow is Saint Valentine’s day,
All in the morning bedtime,
And I a maid at your window,
To be your Valentine.

Then up he rose and donn’d his clo’es
And dupp’d the chamber door,
Let in the maid, that out a maid
Never departed more.

czyli:

Dzisiaj świętego jest Walentego,
Słońce już stoi na niebie;
Ja drżącą ręką w twoje okienko
Stukam i czekam na ciebie.

Wdział prędko szatki i drzwi chatki
Rozwarł przed swoją jedyną;
Dziewczyna słodka weszła do środka,
Ale nie wyszła dziewczyną.

(Shakespeare, H, IV, 5, przekład Stanisław Barańczak)

i uświadomić, jak skończyła śpiewająca ją Ofelia, to już jakby trochę tego piękna mniej.

 

W rocznicach lutowych dziwnym trafem, jak refren, powtarza się I wszystko byłoby pięknie… No bo tak:

 

1 lutego 1411
Polska podpisuje w Toruniu pokój, który kończy Wielką Wojnę Polski i Litwy

z Zakonem Krzyżackim, zaczętą w 1409. Krzyżacy – niby rozbici pod Grunwaldem, ale wciąż z Malborkiem – oddali Żmudź, oddali Ziemię Dobrzyńską, zapłacili sporą grzywnę.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że cztery dekady później zaczęła się kolejna wojna z Zakonem, tym razem trzynastoletnia. Po niej też był pokój, też w Toruniu, w 1466.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie kolejna wojna, pół wieku później. Po której był pokój i hołd pruski w 1525, i zamiana państwa zakonnego w księstwo świeckie, i obraz Matejki (1882).
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że nowe świeckie księstwo, które nazwało się Pruskie, już 176 lat później (1701) stało się królestwem, a za kolejne siedemdziesięciolecie tak dziarsko zaczęło dzielić z sąsiadami polsko-litewski tort, że w 1795 nie było już po tym torcie ani śladu. No ale bitwę pod Grunwaldem żeśmy wygrali, przynajmniej wg naszej wersji historii, bo znam kraje, w których uczą dzieci, że pod Grunwaldem zwyciężył zupełnie kto inny.
Na szczęście lekcje historii u nas już są raczej nieobowiązkowe, więc nie mamy z tym większego problemu.

2 lutego 1848
Amerykanie podpisują w Guadalupe Hidalgo traktat z Meksykanami, który kończy wojnę (1846-48) między oboma krajami.

Wojna wybuchła po tym, jak Meksykanie nie zechcieli nawet pogadać z facetem, którego w 1845-tym wysłał do miasta Meksyk amerykański prezydent James K. Polk z propozycją kupienia za spore pieniądze ówczesnych ziem meksykańskich czyli Kalifornii i Nowego Meksyku.
Facet nazywał się John Slidell i za samą Kalifornię mógł dać 25 milionów dolarów, a ogółem miał do dyspozycji coś około 30 milionów (na owe czasy to była kosmiczna suma; Alaskę Stany kupiły w 1867 za jedne siedem milionów dwieście tysięcy).

Meksykańska strona rządowa mnożyła trudności uniemożliwiające jakiekolwiek oficjalne negocjacje, Slidell spędzał w Meksyku miłe chwile, generalnie zachwycony, bo Polkowi właśnie o to chodziło: skoro nie przemówiło złoto, miały zagrać armaty. Tak też się stało.

Nad samą wojną Meksykanie powinni spuścić kurtynę miłosierdzia i to z kilku powodów.
Jednym z nich było to, że ich wojskami dowodził generał Santa Anna, który jako bohater byłby ozdobą każdego operetkowego libretta, gdyby nie to, że był największą tragedią swego kraju (w kategorii wszechczasów). Tego, co wyczyniał zarówno podczas wojny z Amerykanami, jak i podczas swoich jedenastu rozpoczętych kadencji prezydenckich, nie spisać na wołowej skórze.

Drugim powodem był cud, jaki najpierw przydarzył się Ksenofontowi i wojskom greckim podczas Anabasis w V w. p.n.e., a później, na początku wieku XVI, Cortezowi i braciom Pizarro, którzy dowodząc kilkusetosobowymi oddziałami podbili imperia Azteków i Inków.
Tym razem, w marcu 1847, 10-tysięczny korpus gen. Winfielda Scotta, mając przeciwko sobie całą armię meksykańską, co najmniej 6-krotnie liczniejszą, wyokrętował pod Veracruz, przeszedł przez góry, doliny
i wąwozy 400-kilometrowym spacerkiem do miasta Meksyk, miasto zdobył i jeszcze musiał czekać, aż znajdzie się urząd czy osoba mająca dość plenipotencji, by podpisać jakikolwiek dokument kończący jego podboje.
Podręczniki historii piszą na ogół, jak to Meksyk, po podpisaniu traktatu w Guadalupe Hidalgo, stracił swe północne terytoria, które dziś są Kalifornią, Nevadą, Arizoną i Utah, a jeszcze kawałkiem Nowego Meksyku, Kolorado i Wyoming, czyli 1,36 mln km kw. (powierzchnia Alaski to 1,7 mln km kw.). Trudniej się dokopać informacji, że po wygranej wojnie USA za owe terytoria zapłaciły
15 milionów dolarów gotówką (dziś to jest podobno pół miliarda), anulując do tego ponad 3 miliony dolarów meksykańskiego długu. Pięć lat później (1853), nie kto inny jak gen. Santa Anna zaproponował Amerykanom „wyrównanie granicy” i za kolejne 10 milionów USD opchnął im 77 tysięcy km kw. Meksyku, w transakcji nazwanej Zakup Gadsdena (Gadsden Purchase). O tym, co się stało z tymi pieniędzmi, już nawet nie warto wspominać.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że na wojnę, a zwłaszcza na katabasis gen. Scotta, spuszczają też lekki woal zapomnienia Amerykanie, chyba dlatego, że generałowi zdarzyła się po drodze rzecz, dziś podpadająca pod kategorię zbrodni wojennych: 12-dniowe oblężenie miasta Veracruz, którego fortecę Scott zaatakował od strony cywilnych przedmieść.
Wg Meyera i Shermana, autorów The Course of Mexican History (Oxford UP, 1983, str. 349), straty po stronie amerykańskiej wynosiły 67 zabitych i rannych, zaś w mieście zginęło ok. 1000-1500 Meksykanów, przy czym straty wśród cywilów były niemal dwukrotnie większe niż wśród żołnierzy. Chyba dlatego Hollywood za kampanię Scotta dotąd się nie złapał: dużo łatwiej fałszować historie wojenne z odległej Europy.

Żeby dopełnić temat cudów wspomnę jeszcze historię legionistów czeskich podczas I wojny światowej i wojny domowej w Rosji: przejechali oni przez Rosję z Europy do Azji, przebili się przez armie bolszewickie, mienszewickie i inne, po drodze w Kazaniu zagarnęli rezerwy złota Banku Rosji i z częścią tego złota (jaką? „nikt pewnie nie wiedział ni wtenczas, ni potem”) zniknęli w sinej dali Pacyfiku ewakuując się drogą morską.

14 lutego 1076
papież Grzegorz VII rzuca ekskomunikę na Henryka IV – króla niemieckiego a niebawem Świętego Cesarza Rzymskiego. Rok później król się pokajał, a że papież mieszkał wówczas w zamku Kanossa, więc już wiemy dokąd musiał boso i w worku pokutnym pójść Henryk.

Papież tryumfował, a Henryk, w 1105, abdykował.
I wszystko byłoby (dla papiestwa) pięknie, gdyby nie to, że syn i następca Henryka IV, Henryk oczywiście V (tak, ten co oblegał Głogów), kolejnego papieża pojmał i parafę na korzystnych dla siebie traktatach (chodziło o to, kto wyznacza biskupów) wymusił.
Nie na wiele mu się to zdało, bo kolejny papież ekskomunikował i jego, co następny papież odwołał (obaj Henrykowie, jak z tego widać, mieli szczęście do co drugiego papieża).
Jaka była dalsza historia papiestwa i Niemiec można sobie poczytać, ale nic szczególnie wesołego z tego nie wynikło, chociaż Watykan takim najgorszym miejscem zamieszkania chyba nie jest.

Było o „wyrównywaniu granicy” po amerykańsku, to teraz może coś dla przeciwwagi:
15 lutego 1951
przedstawiciele Polski podpisują umowę o „wyrównaniu granicy” z ZSRR.
PRL dostała 480 km kw. (a przynajmniej tak podaje Dziennik Ustaw 1952, nr 11, poz. 63.) w Bieszczadach, a hegemon przejął 480 km kw. Lubelszczyzny.

Za czasów najlepszego z ustrojów krążył dowcip o wymianie towarowej w krajach bloku: my Sojuzowi – wagon węgla, a Sojuz nam – dwa wagony butów. Do podzelowania. Précisément.
I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że uśmiechnąć się tu mogą tylko mieszkańcy Ustrzyk Dolnych i kilku okolicznych wsi, którym na mocy tej umowy udało się znaleźć po zachodniej stronie granicy.
Ale mieszkańcom Bełza, Krystynopola i okolic chyba jednak do śmiechu nie było i nie jest. Dziś Белз (Bełz), Червоноград (Czerwonograd czyli Krystynopol), Угнів (Ugniw czyli Uhnów), Варяж (Wariaż czyli Waręż) i Хоробрів (Chorobriw czyli Chorobrów) są częścią rejonu sokalskiego w obwodzie lwowskim.
Dla porównania: powierzchnia m.st. Warszawa liczy (w 2015) 517 km kw.

18 lutego 1916
Roman Dmowski składa obszerny memoriał na ręce Aleksandra Pietrowicza Izwolskiego – ambasadora Rosji w Paryżu. Dmowski wciąż jeszcze uporczywie wiąże nadzieje niepodległości Polski z Rosją.

I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że Rosja – nie tyle uporczywie, co konsekwentnie od stuleci – uważa, że Polska żadną zagranicą nie jest i nie będzie.
Memoriał Dmowskiego opisywał, jakiego szczęścia zaznają w przyszłości niepodległe narody słowiańskie, w tym Polacy, pod rosyjską egidą. Jak carski aparat potraktował te opowieści łatwo przewidzieć.
Myślenie kategoriami imperialnego hegemona było zresztą w Rosji tak zakorzenione, że kilka lat później, walczący z bolszewikami „biali” wzruszyli ramionami na proponowaną przez Piłsudskiego pomoc w rozbiciu „czerwonych”, bo warunkiem było uznanie po zwycięstwie polskiej niepodległości. Czym to się dla nich skończyło – wiadomo i nawet można by powiedzieć „dobrze im tak”, gdyby nie to, że w sumie nam wyszło na jeszcze gorsze.

19 lutego 1594
Zygmunt II Waza jest koronowany w katedrze w Uppsali na króla Szwecji.

I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że Zygmunt był fanatycznym katolikiem i do tego upartym.
Przez swój upór zaprzepaścił szanse swego syna Władysława na tron szwedzki (warunkiem było przejście Władysława na luteranizm) i na tron carów Rosji (warunkiem było przejście Władysława na prawosławie). Upór Zygmunta i jego synów, utrzymujących w tytulaturze miano „dziedziczny król Szwedów”, dawało Szwecji dobry pretekst do atakowania Polski, a potop szwedzki (1655-1660)
– i wcześniejsze (1648-1654) powstanie Chmielnickiego – stały się pierwszymi gwoździami do trumny Rzeczypospolitej.

21 lutego 1848
Karol Marks i Fryderyk Engels opublikowali Manifest der kommunistischen Partei, po naszemu Manifest komunistyczny.

Zgrabnie napisana broszura miała wszystko, co politycznemu pamfletowi potrzeba: chwytliwe hasło na początku (Widmo krąży po Europie – widmo komunizmu), chwytliwe hasło na końcu (Proletariusze wszystkich krajów łączcie się!), a za temat – niesprawiedliwość społeczną i prostą na nią receptę – rewolucję.
I wszystko byłoby pięknie, bo przecież w demokracji panuje pluralizm i wolność słowa, gdyby za poglądy obu panów nie złapały się grupy, których dziś nie da się określić inaczej niż terrorystyczne.
Marksizm, w swych kolejnych edycjach nazywany od imion kolejnych liderów totalitarnych partii, stał się oficjalną ideologią państw opanowanych przez najbardziej ludobójczy system polityczny jaki dotąd zdołano wymyślić. Żeby nie było nieporozumień – NSDAP też zaczynała od marksizmu, w swojej oczywiście wersji.

Polska i tak ma szczęście – marksizm-leninizm i marksizm-stalinizm zaledwie ją musnęły, a przecież i tak jeszcze po tym muśnięciu nie może się pozbierać.

23 lutego 1917
wybucha w Rosji Rewolucja Lutowa (nazwa dotyczy daty juliańskej, bo w gregoriańskim kalendarzu Zachodu był wówczas 8 marca).

Jej rezultatem jest abdykacja Mikołaja II (2/15 marca 1917) i utworzenie pierwszego demokratycznego rządu w dziejach Rosji, nazwanego Rząd Tymczasowy (trudno o gorszą nazwę), którym początkowo kierował książę Gieorgij Jewgienjewicz Lwow, a później Aleksander Fiodorowicz Kiereński.
I może wszystko byłoby pięknie, gdyby nie to, że trwała I wojna światowa, a nowy rząd, mimo klęsk bitewnych, chciał uporczywie utrzymać Rosję w Entencie i na froncie.
Wtedy do gry włączyły się Niemcy, grające pierwsze skrzypce w bloku Państw Centralnych.
Niemcy, jak to Niemcy – myśleli kategoriami niemieckimi (a niby jakimi mogli myśleć?) i wydało im się, że skoro w Rosji nastała demokracja, to nastanie też ordnung, co zagrozić mogło niemieckim interesom na Wschodzie.
Niemcom nie wpadło do głowy, że – zamiast ordnungu – w Rosji zrobił się bałagan jeszcze większy, niż był za cara. Więc zdecydowały, że najlepszym lekarstwem na demokratyczną Rosję jest przywódca terrorystycznej partii bolszewickiej Włodzimierz Uljanow ps. Lenin.

Lenina i jego wspólników wyciągnięto z bezpiecznego azylu w Szwajcarii i z workiem niemieckiego złota przetransportowano w zaplombowanym wagonie do Hamburga i dalej statkiem do Helsinek, czyli praktycznie do Petersburga.
Ceną za pomoc miał być separatystyczny pokój z bolszewicką Rosją (był, a jakże, podpisany w Brześciu Litewskim „traktat brzeski” z 3 marca 1918), dający Niemcom możliwość przerzucenia armii ze Wschodu na Zachód, by na Zachodzie przestało wreszcie być „bez zmian”. Co się – rzecz jasna – nie udało (znowu przez Amerykanów), ale to już historia zupełnie innych miesięcy.
Mnie tutaj męczy jedno: walka wewnętrzna chęci z niechęcią. Chęć podpowiada, by sprawdzić, czy dobrze pamiętam, że za komuny starano się nam wpoić, iż to bolszewicy obalili carat, by uszczęśliwić uciemiężone ludy najlepszym z ustrojów. Niechęć za wszelką cenę stara się uświadomić mi, że dla udowodnienia tego kłamstwa propagandy musiałbym przedzierać się przez gazetowe wstępniaki i podręczniki historii, na widok których dostawałem niegdyś wysypki. Chyba nawrotu tej wysypki boję się bardziej.

 

W lutym urodziło się kilka ciekawych osób, m.in.:

James Joyce (1882-02-02);
księżniczka Bona Sforza (1494-02-02) czyli ta „królowa Bona, która umarła” (1557-11-19);
Tadeusz Kościuszko (1746-02-04), którego nazwisko ma tyle samo liter co nazwisko prezydenta USA wybranego na urząd równo 43 lata później, 1789-02-04;
Charles Lindbergh (1902-02-04), który jako pierwszy przeleciał non stop nad Atlantykiem, a historia jego 72-letniego życia to co najmniej kilkanaście sensacyjnych powieści lub scenariuszy;
Ronald Reagan (1911-02-06), 40. prezydent USA;
Charles Dickens (1812-02-07);
Thomas Edison (1847-02-11);
Abraham Lincoln (1809-02-12), 16. prezydent USA ;
Mikołaj Kopernik (1473-02-19);
Jerzy Waszyngton (1732-02-22), 1. prezydent USA;

Wśród tych, którzy zmarli (w tym wypadku to takie ładne określenie morderstw sądowych), są m.in.:

Maria Stuart, królowa Szkocji, ścięta 1857-02-08 w zamku Fotheringhay;
Giordano Bruno, spalony 1600-02-17 za herezję na rzymskim Campo de’ Fiori.
289 lat później w miejscu egzekucji wzniesiono Giordanowi pomnik.

 

Znaki Zodiaku lutego:
Wodnik (♒) – do 18 lutego
Ryby (♓) – od 19 lutego.
O Wodnikach już było. A o Rybach Czarny Pijar mówi z politowaniem:

Ryba powoduje ciągłe nieporozumienia w pracy i w domu, prochu nie wymyśli, sprawdza się najlepiej jako kontroler biletów komunikacji miejskiej i pod żadnym pozorem nie należy jej dopuszczać do urządzeń bardziej skomplikowanych niż tłuczek do kartofli, bo popsuje.

Zaiste, smutno się robi na samą myśl, że maj i jego Bliźnięta są jeszcze tak daleko.

 

Kwiaty lutego:

fiołek (Viola L.) – kwiat zakochanych, symbolizujący niewinność, szczerość, prawdę, namiętność, piękno i stałość w uczuciach.
Jest też symbolem straty – np. w Australii symbolizuje pamięć o żołnierzach poległych w I wojnie światowej.

pierwiosnek (Primula vulgaris L.) – kwiat szlachetny, występujący jako godło herbowe, ulubiony kwiat premiera brytyjskiego Benjamina Disraeli (1804-1881), upamiętniający rocznicę jego śmierci zwaną Primrose Day (Dzień Pierwiosnka). Gdy dłużej pomyśleć, można dojść do wniosku, że nazwa ta była po myśli zarówno zwolenników jak i przeciwników earla Beaconsfield.

U nas wiersz o pierwiosnku napisał Mickiewicz, zaczynając:

Z niebieskich najrańszą piosnek
Ledwie zadzwonił skowronek,
Najrańszy kwiatek pierwiosnek
Błysnął ze złotych obsłonek.

Ja
Za wcześnie, kwiatku, za wcześnie,
Jeszcze północ mrozem dmucha,
Z gór białe nie zeszły pleśnie,
Dąbrowa jeszcze nie sucha.

Chyba cenił ten utwór, gdyż otworzył nim swój pierwszy tomik poezji, Ballady i romanse (1822), czyniąc niejako wstępem do następnej „Romantyczności”.

Zachwyty filomaty jakże inne były od uczuć, które 80 lat później wzbudził ten wiersz w demonicznym Waldemarze:

– Niech mi pani pokaże karnecik.
Stefcia podała mu seledynowy, malowany gracik z maciupcim ołówkiem tegoż koloru. Waldemar przeczytał na okładce:

Lepsza w kwietniu jedna chwilka
Niż w jesieni całe grudnie.

Uśmiechnął się i usiadł obok Stefci na krześle w ten sposób, że odgrodził ją od sali. […]
– Bardzo dobry aforyzm. Mickiewicz dla siebie go widać ułożył, bo jednak czasami jest inaczej. Na przykład u nas wiosenne chwile były złe, nieufne, drażliwe, słowem brzydkie! Dzisiaj są lepsze, a mamy jesień! [...]
Spojrzał jej w oczy z demoniczną pewnością siebie.

 

Kamień lutego:
ametyst – symbolizuje pobożność, pokorę, duchową mądrość i szczerość.
Podobno chroni przed opilstwem – po grecku bowiem améthystos (ἀμέθυστος) znaczy „nie opiły”.
Wzięło się to ponoć stąd, że ceniąca trzeźwość nimfa Amethis znieść nie mogła zalotów Dionizosa, wiecznie będącego pod dobrą datą. Artemis, bogini łowów, na prośbę nimfy zmieniła ją w klejnot, a że Dionizos urazy nie chował, więc dał mu moc przeciwstawiania się potędze trunku. Starożytni zdobili ametystami czary i puchary, a nasi ujęli rzecz krótko i z właściwą sobie bezpretensjonalnością: łagodzi kaca.
Najwięcej ametystów wydobywa się w Zambii (rocznie podobno ok. tysiąca ton) i w Brazylii. W Polsce – jak zwykle: klejnotonośne są Sudety i tam też, w okolicach Szklarskiej na przykład, daje się znaleźć ametysty.

 

W językach słowiańskich i bałtosłowiańskich
drugi miesiąc roku to:

białoruskiлюты [liuty]
bośniackifebruar
bułgarskiфевруари [februari]
chorwackiveljača
czeskiúnor
kaszubskigromicznik
litewskivasaris
łatgalskisvacainis
łużycki (dolny)swěckowny (też: februar)
łużycki (górny)februar (też: mały rožk)
łotewskifebruāris
macedońskiфевруари [februari] albo cечко [seczko]
rosyjskiфевраль [fievral]
serbskiфебруар [februar]
słowackifebruár
słoweńskifebruar
ukraińskiлютий [liutij]
żmudzkivasaris

 

Przysłowia związane z lutym:

Czasem luty ostro kuty,
czasem w luty same pluty.

Czasem luty się zlituje,
że człek niby wiosnę czuje;
ale czasem tak się zżyma,
że człek prawie nie wytrzyma.

Gdy bez wiatrów luty chodzi,
w kwietniu wicher nie zawodzi.

Gdy ciepło w lutym,
zimno w marcu bywa,
długo trwa zima,
to jest niewątpliwa.

Gdy mróz w lutym ostro trzyma,
tedy jest niedługa zima.

Idzie luty, podkuj buty.

Jeśli ci jeszcze nie dokuczył luty,
to pal dobrze w kominie
i miej kożuch suty.

Kiedy luty puści, to marzec wypiecze.

Kiedy luty schodzi,
człek po wodzie brodzi.

Kiedy luty, obuj buty.

Luty,
gdy wiatrów i mrozów nie daje,
prowadzi rok słotny
i nieurodzaje.

Luty w lód okuty.

Luty, napije się wół pluty.

Na stycznie i lute
trzeba mieć konie kute.

Spyta cię luty: masz-li buty?

W lutym gdy zagrzmi
od wschodniego boku,
burze i wiatry walne
są w tym roku.

W lutym wody wiele
– w lecie głodne nawet cielę.

 

Przysłowia na
Matkę Boską Gromniczną (2 II):

Gdy jasne słońce
w dzień gromniczny będzie,
więcej niż przed tym śniegu
spadnie wszędzie.

Gdy na Gromnice roztaje,
rzadkie będą urodzaje.

Gdy słońce
świeci jasno na Gromnice,
większych jak były mrozów
czyni lice.

Gdy w Gromnice słońce
świeci na śmiecisko,
niechże zachowa gospodarz
słomę wszystko.

Gdy w Gromniczną z dachu ciecze,
zima jeszcze się przewlecze.

Gromnica – zimy połowica.

Gromnice jasne i czyste,
zima potrwa zaiste.

Ile razy przed gromniczną Matką Boską z dachów kapie,
tyle razy przed Wniebowzięciem [15 sierpnia] burze.

Jak na Matkę Boską gromniczną,
tak na św. Józef [19 marca].

Jasny dzień podczas Gromnice
lnu przyczynia na przęślice.

Jeśli Gromnice
mają zielne kwiatki,
kwietną niedzielę śnieżną
mają dziatki.

Na Gromnice – łataj bracie rękawice.

Na Gromnice mróz
– ogryzki do gnoju włóż;
na Gromnice kałużki
– wybieraj z gnoju ogryzki.

Na Gromniczną mróz
– szykuj chłopie wóz.
Na Gromniczną lanie
– szykuj chłopie sanie.

Od Gromnic do Gromnic,
aż nie będzie nic.
[gdy kto kogo łudzi próżną obietnicą, mówią: od…]

Skowronek,
o ile przed Gromnicą śpiewa,
o tyle po tym milczy.

W dzień Panny gromnicznej
bywaj zdrów, mój śliczny.
[t.j. już za późno na zaloty, konkury, gdyż post bliski.]

W Gromnicę milszym w owczarni wilk jak słońce.
[gospodarze utrzymują, że słońce w dniu gromnicznym jest pewną przepowiednią słoty, zimna i zarazy na owoc.]

 

Przysłowia na
św. Agatę (5 II):

Chleb świętej Agaty
od ognia strzeże chaty.
[lud w dniu tym zwykł święcić chleb i sól, a w razie pożaru, szczególniej od pioruna wynikłego, obnosi je dokoła domu, a następnie rzuca w płomienie, wierząc, iż ogień zostanie stłumiony.]

Gdzie święta Jagata,
bezpieczna tam chata.

Po świętej Agacie
widzimy muchy w chacie.

Po św. Agacie
wyschnie bielizna na płocie.

W dzień św. Agaty,
jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty,
to wiosenka na świat pogląda
zza zimowej kraty

 

Przysłowia na
św. Dorotę (6 II):

Na dzień świętej Doroty
ma być śniegu nad płoty.

Po św. Dorocie
wyschną chusty na płocie.

Rzadki dzień św. Doroty
bez mrozu, zawiei, słoty.

Święta Dorotka
wypuszcza skowronka za wrotka.

Wedle świętej Doroty
naprawiaj człecze płoty.

 

Przysłowia na
św. Walentego (14 II):

Gdy na święty Walek deszcze,
mrozy wrócą jeszcze.

Na św. Walentego
bywa zwykle mróz niczego,
ale jak Walek się rozdeszcze,
pewne mrozy wrócą jeszcze.

Święty Walek tych powali,
co patronem go nie zwali.

Św. Walenty gdy odmrozi pięty,
na wyżywienie sprzedawaj sprzęty.

 

Przysłowia na
św. Macieja (24 II):

Gdy Maciej święty
cokolwiek lodu nie stopi,
będą długo chuchali
w zimne ręce chłopi.

Jeśli mróz w święto Macieja,
czterdzieści dni tegoż nadzieja.

Na św. Macieja
prędkiej wiosny nadzieja.

Na św. Maciejca
zniesie gęś pierwsze jejca.

Na święty Maciej lody
wróżą długie chłody,
a gdy płyną już strugą,
to i zimy niedługo.

Skoro po Macieju
drzewa się ogrzeją,
pobiegnij do sadu,
oczyść go z owadu.

Św. Maciej posłał do braci,
czy zimę stracić;
a bracia mu powiedzieli:
niech zaczeka do niedzieli.

Święty Maciej zimę straci,
albo ją zbogaci.

 

Przysłowia na Tłusty Czwartek
(4 II 2016; 23 II 2017, 8 II 2018 i 28 II 2019, 20 II 2020):

Gdy w tłusty czwartek
człek w jedzeniu pofolguje,
łaskawy Pan Bóg
grzech obżarstwa daruje.

Im bliższy czwartek tłusty,
tym weselsze zapusty.

Kto w tłusty czwartek
nie zje pączków kopy,
temu myszy zniszczą pole
i będzie miał pustki w stodole.

Nie zjesz pączka
w tłusty czwartek,
twoje życie mało warte.

Powiedział Bartek,
że dziś tłusty czwartek,
a Bartkowa uwierzyła,
dobrych pączków nasmażyła.

Od tłustego czwartku
do Zmartwychwstania
– ścisły post się kłania.

Tłusty czwartek pączkami fetuje,
a od Popielca ścisły post szykuje

 

Większość przysłów za:
Adalberg, Samuel. Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich.
Warszawa : Druk Emila Skiwskiego, 1889-1894.

Kod literowy

A – Alpha
B – Bravo
C – Charlie
D – Delta
E – Echo
F – Foxtrot
G – Golf
H – Hotel
I – India
J – Juliet
K – Kilo
L – Lima
M – Mike
N – November
O – Oscar
P – Papa
Q – Quebec
R – Romeo
S – Sierra
T – Tango
U – Uniform
V – Victor
W – Whiskey
X – X-ray
Y – Yankee
Z – Zulu

===================

P – Papa
O – Oscar
G – Golf
O – Oscar
R – Romeo
I – India
A – Alpha